Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Które państwa europejskie zachowały neutralność w czasie II wojny światowej i jak im się to udało?

Jedną ze stref neutralnych były Azory, które stały się dla aliantów ważnym punktem tranzytowym.

fot.RAF/domena publiczna Jedną ze stref neutralnych były Azory, które stały się dla aliantów ważnym punktem tranzytowym.

Wbrew częstym wyobrażeniom II wojna światowa nie ogarnęła całego Starego Kontynentu. Kilku państwom udało się uchronić przed wojenną zawieruchą. O które państwa chodzi i jaką cenę zapłaciły za pokój? O „strefie neutralnej” w pogrążonej w konflikcie Europie opowiada Norman Davies.

Ludzie żyjący w jednym z wielu krajów, które w latach 1939–1945 zostały wciągnięte w zbrojny konflikt, skłonni są zapominać o tym, że dość pokaźna grupa narodów Europy trzymała się z dala od tego konfliktu. Było siedem państw, które zachowały neutralność: Portugalia, Hiszpania, Irlandia, Szwecja, Szwajcaria, Turcja i Watykan.

Portugalia

W Portugalii przez całą wojnę rządził António de Oliveira Salazar, dyktator o profaszystowskich sentymentach, który mimo to nienawidził nazistów. Jego polityka była nie tyle neutralna, ile bezstronna. Mimo protestów ze strony aliantów, korzystał z prawa do zaopatrywania zarówno Niemców, jak i Brytyjczyków w wolfram – cenny składnik potrzebny do produkcji stali – i wstrzymał dostawy dopiero w ostatnich miesiącach wojny.

Jednocześnie zgodził się wynająć zachodnim aliantom bazy na portugalskich wyspach Azorach na Atlantyku, wiedząc, że ewentualna odmowa byłaby praktycznie bez znaczenia. Azory stały się ważną placówką na trasie amerykańskich dostaw. Stolica Portugalii Lizbona stanowiła centrum działania Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, kontaktów pocztowych między walczącymi państwami, a także szpiegostwa.

Hiszpania

Hiszpania generała Franco, podpisawszy z Portugalią Pacto Ibérico, poszła podobną drogą. Franco był ofi cjalnie faszystą, formalnie członkiem paktu antykominternowskiego, a politycznie – dłużnikiem Hitlera i Mussoliniego. Ale jego ideologia była bliższa konserwatywnego katolickiego nacjonalizmu niż demagogicznego radykalizmu panującego wówczas w Berlinie i Rzymie. Podobnie jak Salazar, Franco nie lubił Hitlera. Wobec tego nadal był zdecydowany nie angażować się w walkę.

Hiszpania zachowała neutralność, choć generał Franco od 1940 roku negocjował z Hitlerem przystąpienie do wojny. Zdjęcie ze spotkania przywódców w Hendaye w październiku 1940 roku.

fot.Heinrich Hoffmann/domena publiczna Hiszpania zachowała neutralność, choć generał Franco od 1940 roku negocjował z Hitlerem przystąpienie do wojny. Zdjęcie ze spotkania przywódców w Hendaye w październiku 1940 roku.

Hiszpania wysłała na front wschodni ochotniczą Błękitną Dywizję w geście poparcia dla przeciwników komunizmu i, sprzeciwiając się stałej kontroli Brytyjczyków nad Gibraltarem, udostępniła niektóre urządzenia portowe marynarce włoskiej. Pominąwszy te posunięcia, unikała wszelkich działań wojennych.

Irlandia

Irlandia, rządzona przez Eamona de Valerę, była jedynym brytyjskim dominium, które odmówiło poparcia Wielkiej Brytanii. W oczach Brytyjczyków w rodzaju Churchilla, który nie brał poważnie niepodległości Irlandii, było to niewiele lepsze od zdrady. Co więcej, w latach 1939–1940 ekstremistycznie nastawieni republikanie z IRA zorganizowali na terenie Wielkiej Brytanii serię terrorystycznych zamachów bombowych.

W efekcie Irlandia żyła w ciągłej obawie przed brytyjską inwazją, a de Valera musiał ogłosić stały stan pogotowia. Churchill bardziej niż inni politycy miał nadzieję odzyskać irlandzkie porty na Atlantyku dla Królewskiej Marynarki. De Valera odrzucał pokusę większego zbliżenia z Niemcami i jednocześnie nie robił sprawy z pogwałcania irlandzkiej przestrzeni powietrznej i irlandzkich wód terytorialnych przez Brytyjczyków, ale w efekcie został sam.

Komentarze (3)

  1. Sla Fer Odpowiedz

    bardzo nie rzetelny materiał historyczny. Autor powinien trochę więcej poczytać o sympatiach szwedzkiego dworu królewskiego.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.