Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Dlaczego papież Pius XII nie potępił działań Hitlera?

Pius XII wstąpił na tron Piotrowy w 1939 roku.

fot.Joachim Specht/domena publiczna Pius XII wstąpił na tron Piotrowy w 1939 roku.

Pontyfikat Piusa XII przypadł na jeden z najtrudniejszych momentów w historii Europy. Wybrany w 1939 roku papież musiał niemal od razu stawić czoła bestialskiej wojnie. Do dzisiaj obwinia się go za to, że nie potępił otwarcie nazizmu i Zagłady. Dlaczego tego nie zrobił? I czy jego głos mógłby cokolwiek zmienić?

Papież Pius XII (…) nie wystosował nigdy otwartego, publicznego i jednoznacznego potępienia ludobójczej rzezi, o której Watykan już w 1942 roku dobrze wiedział, nawet jeśli nie znał rzeczywistej skali i nie dysponował szczegółowymi danymi. Prawdopodobnie nigdy nie poznamy motywów postępowania najbardziej zagadkowego z papieży, nawet jeśli ktokolwiek uzyska pełny dostęp do zamkniętych archiwów watykańskich z interesującego nas okresu. Zupełnie nieuzasadnione są jednak sugestie, że Pius XII był „papieżem Hitlera”, człowiekiem nieczułym na los Żydów, albo że działał z wrodzonego antysemityzmu.

„Wiemy, iż uczyni to życie wielu Polaków jeszcze trudniejszym”

Papież bowiem potajemnie zachęcał Niemców do sprzeciwiania się Hitlerowi w 1939 roku, przekazał zachodnim aliantom informacje na temat planowanej daty ofensywy w 1940 roku, magazynował zapasy żywności dla głodujących Greków i założył organizację, której celem było niesienie pomocy uchodźcom. Na pewno nie był bierny w kwestii przeciwdziałania prześladowaniom Żydów. Jednak jego priorytetem była ochrona Kościoła katolickiego. Podobnie jak papież Benedykt XV w czasie pierwszej wojny światowej, Pius XII uważał, że powinien wcielić się w rolę rozjemcy i obrońcy katolicyzmu – przede wszystkim przed ateistycznym komunizmem – dlatego wybrał drogę cichej dyplomacji za kulisami.

Pius był przekonany, że otwarty sprzeciw jedynie pogorszy sprawę i zaszkodzi nie tylko Kościołowi katolickiemu i katolikom, za których był bezpośrednio odpowiedzialny, ale również ofiarom niemieckich zbrodni. Niemieccy biskupi zrezygnowali z otwartej konfrontacji z reżimem nazistowskim już w 1930 roku, obawiając się, że takie działania wpłyną negatywnie na pozycję Kościoła.

Polscy biskupi w 1940 roku pisali do Watykanu z prośbą o powstrzymanie się przed zadeklarowaniem sprzeciwu wobec okrucieństw hitlerowców ze strachu, że wywoła to straszliwe represje. Papież wyjawił włoskiemu ambasadorowi: „Nie mówimy o tym tylko dlatego, że wiemy, iż uczyni to życie wielu Polaków jeszcze trudniejszym”. Wydaje się, że papież zachowywał się podobnie w trosce o los Żydów.

Pius XII uważał, że publiczne wystąpienie w obronie Żydów może im tylko zaszkodzić.

fot.domena publiczna Pius XII uważał, że publiczne wystąpienie w obronie Żydów może im tylko zaszkodzić.

Jesienią 1942 roku ludobójcze cele reżimu Hitlera stały się dla wszystkich jasne. Publiczne skrytykowanie polityki niemieckiej na tym etapie raczej nie mogło już uczynić losu Żydów gorszym. Choć Pius XII zdawał sobie jednak sprawę z tego, że jest bezradny wobec reżimu Hitlera, który uparcie dążył do zniszczenia Żydów europejskich, nie chciał nawet spróbować innej strategii.

Jego nadrzędnym celem nadal pozostawała ochrona Kościoła katolickiego. We wrześniu 1942 roku amerykański chargé d’affaires w Watykanie został poinformowany przez urzędników watykańskich, że papież nie będzie publicznie potępiał eksterminacji Żydów, ponieważ chce uniknąć pogorszenia sytuacji katolików w Niemczech i na okupowanych przez Niemców terenach.

Komentarze (9)

  1. pyroxar Odpowiedz

    Pius XII, jeszcze jako nuncjusz apostolski w Niemczech wygłosił 44 przemówienia z czego 40 przeciwko ideologii nazistowskiej.

    • Członek redakcji |Anna Winkler Odpowiedz

      Drogi pyroxarze, tym bardziej można byłoby się spodziewać, że po wstąpieniu na tron Piotrowy zadziała energicznie. Autor artykułu nie twierdzi, że Pius XII popierał nazizm; rozważa jedynie, dlaczego nie wykorzystał swojego stanowiska do skrytykowania go.

    • Herodot Odpowiedz

      Kościół nie dbał wyłącznie o swoje interesy. Piusa XII można uznać po troszę za pragmatyka, ponieważ chciał działać po cichu. Nie popierał nazizmu i wiedział, że nie pomoże jawnie sprzeciwiając się, mógł tylko zaszkodzić. Nazizm potępiał religię, więc czemu religia, w tym i papież, mieliby bronić/popierać nazizm?

      • de_ent Odpowiedz

        tego czemu popierał nazizm nie wiadomo, wiadomo natomiast że w 45 dali paszporty watykańskiego ssmanom na wyjazd do Ameryki południowej.

  2. Beata Odpowiedz

    O ile mnie pamięć nie myli, to na początku lat 40-tych władze kościelne na terenach niderlandzkich ,głośno protestowaly w sprawie prześladowań. Skończyło się tym, że kler niższy prosił, aby nie mówić głośno o tym, bo Niemcy drastycznie zwiekszyli intensywność represji. To też prawdopodobnie wpłynęło na postawę papieża.

  3. pyroxar Odpowiedz

    „Eugenio Pacelli (późniejszy papież XII) zostaje nuncjuszem apostolskim w Niemczech, będzie nim 12 lat (do 1929 roku). Z 44 przemówień, jakie wygłosi w Niemczech w tym czasie, 40 będzie potępiało któryś z aspektów rodzącej się ideologii nazistowskiej”
    W lutym 1931 biskupi niemieccy ekskomunikują wszystkich aktywnych członków partii nazistowskiej.
    Z 21 milinów katolików „tylko” 15% zagłosowało na NSDAP w 1932 roku.
    W sierpniu 1932 Niemiecka Konferencja Biskupów potępia herezje w programie nazistów i jego „wrogi wierze” charakter. Przynależność do NSDAP uznano za „niedozwoloną” pod karą ekskomuniki.
    Marek Piotrowski, Kościół oskarżony. To dopiero początek rozdziału.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.