Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Historia nauki i historiografii

recenzja | 16.11.2018 | Autor:

Król życia i śmierci (Mariusz Urbanek „Profesor Weigl i karmiciele wszy”)

Co robi człowiek, gdy za chęć bycia Polakiem traci szansę na Nobla? A co, kiedy traci ją drugi raz, bo ktoś uznał, że był złym Polakiem? Jeśli jest Rudolfem Weiglem, wraca do pracy. Z książki Mariusza Urbanka wyłania...

Kolegiata św. Anny, w której odbędzie się ostatnie pożegnanie prof. Wyrozumskiego (fot. Zygmunt Put, lic GNU FDL)

news | 05.11.2018 | Autor:

Odszedł prof. Jerzy Wyrozumski. Wybitny mediewista miał 88 lat

W piątek wieczorem w Krakowie zmarł profesor Jerzy Wyrozumski, wybitny historyk mediewista, wielokrotnie nagradzany i odznaczany za swoją działalność naukową. Na jego pracach wychowały się całe pokolenia historyków.

Karaimi w XIX wieku (fot. domena publiczna)

news | 01.11.2018 | Autor:

Lingwista z UJ ratuje znikający język? Gromadzi najstarsze źródła pisane mowy mniejszości o unikalnej, wielowiekowej tradycji

Językiem karaimskim posługuje się dzisiaj zaledwie garstka ludzi. W trakcie badań przeprowadzonych w 2003 roku jego znajomość deklarowało na Litwie 97 osób, a w Polsce 28 osób. Językiem tym posługuje się grupa etniczna i religijna, która wyodrębniła się...

Piktyjskie artefakty. Nowe odkrycie każe się zastanowić, czy to ornament, czy tekst (fot. Mike Peel, www.mikepeel.net, lic. CC BY-SA 4.0)

news | 30.10.2018 | Autor:

Czy Piktowie opracowali własne pismo? Niewykluczone!

Jak wynika z najnowszych badań prowadzonych na Uniwersytecie Aberdeen, Piktowie, czyli grupa plemion zamieszkujących Szkocję, która skutecznie opierała się Rzymianom, około 1700 lat temu opracowała własne pismo. Czy zdołamy je odczytać?

Prof. Jerzy Kochanowski (fot. Bartosz Proll, UMCS)

news | 27.10.2018 | Autor:

Prof. Jerzy Kochanowski laureatem nagrody im. Giedroycia. Wydawca komentuje „Jesteśmy dumni!”

W trakcie uroczystej inauguracji roku akademickiego na Uniwersytecie Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie wręczono nagrodę literacką im. Jerzego Giedroycia. Jej laureatem został prof. Jerzy Kochanowski za książkę „Rewolucja międzypaździernikowa. Polska 1956-1957”.

Wręczenie prof. Timoty'emu Snyderowi tytułu doktora honoris causa (fot. Bartosz Proll, dzięki uprzejmości UMCS)

news | 24.10.2018 | Autor:

„Dziś historycy mają swoje wielkie święto”. Prof. Timothy Snyder otrzymał doktorat honoris causa UMCS

W poniedziałek amerykański historyk i profesor Yale, od lat niezmiennie zafascynowany historią Europy Środkowej i Wschodniej, otrzymał tytuł doktora honoris causa UMCS. Tylko u nas sprawę komentuje polski wydawca jego książek.

Logo Najwyższej Izby Kontroli (fot. domena publiczna)

news | 04.10.2018 | Autor:

Skandaliczne wyniki kontroli NIK. Czy zabytki odkryte w trakcie inwestycji budowlanych w ogóle trafiają do muzeów?  

Najwyższa Izba Kontroli przyjrzała się szczegółowo temu, co dzieje się z zabytkami archeologicznymi odkrywanymi przy okazji inwestycji budowlanych. Wyniki są porażające.

Okładka Mein Kampf (fot. domena publiczna)

news | 02.10.2018 | Autor:

Hitler podbija listy holenderskich bestsellerów. I to wcale nie jest żart

Przez ponad 70 lat „Mein Kampf”, książka zawierająca podstawy teorii antysemickich i narodowo-socjalistycznych Adolfa Hitlera była w kraju zakazana. Teraz Holendrzy mogą śmiało sięgnąć po nowe tłumaczenie, zatytułowane „Mijn Strijd”, które szybko znalazło się na szczytach list bestsellerów.

Stara drewniana konstrukcja dachu (fot. inkflo, lic. CC0)

news | 27.09.2018 | Autor:

Czy historycy otrzymali właśnie zupełnie nowe narzędzie do badania dziejów Europy? Ci naukowcy twierdzą, że tak

Grupa kilkunastu naukowców z różnych dziedzin postanowiła przebadać aktywność budowniczych w Europie na podstawie używanego przez nich drewna. Co to ma wspólnego z cenami żywności i wybuchami zarazy? Jak się okazuje, bardzo wiele.

Teoria Darwina była komentowana także w prasie... między innymi przez karykatury, ukazujące głowę jej twórcy osadzoną na ciele małpy.

artykuł | 18.09.2018 | Autor:

„Pochodzi Pan od małpy po mieczu czy po kądzieli?”. Norman Davies opowiada, jak nasi przodkowie kłócili się o teorię ewolucji

W tej sprawie każdy przyznawał sobie prawo głosu. Zaczęło się od głośnej debaty między „Mydlanym Samem” a „Buldogiem Darwina”. Później sprawa potoczyła się lawinowo, a dzięki kolejnym pokoleniom naukowców sama teoria ewolucji zaczęła… ewoluować. Niekoniecznie w kierunku, który...

Jan Zamoyski (fot. domena publiczna)

miniatura | 09.09.2018 | Autor:

Janowi Zamoyskiemu zamarzył się własny uniwersytet. Ale czy ambitny projekt potężnego magnata miał prawo się udać?

„Zawsze takie Rzeczypospolite będą, jakie ich młodzieży chowanie” – twierdził ponoć Jan Zamoyski, należący do wąskiego grona najpotężniejszych ludzi w kraju. Dlatego założył własną Akademię.

Klonowanie (fot. Bob Walker, lic. CCA SA 2.5 G)

news | 09.09.2018 | Autor:

Idea rodem z Jurrasic Parku się ziści? W Rosji naukowcy pracują nad ożywieniem gatunków z czasów epoki lodowcowej

Niedawno naukowcy odnaleźli naturalnie zmumifikowane zwierzę sprzed 40 000 lat. Teraz szukają w jego organizmie żywej komórki, która mogłaby posłużyć do sklonowania go.  Czy mamy się czego obawiać?

Fragment obrazu Matejki poświęconego założeniu Szkoły Głównej (fot. domena publiczna)

miniatura | 20.08.2018 | Autor:

Zapomniane początki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Co warto wiedzieć o uczelni założonej przez Kazimierza Wielkiego?

Z krakowską akademią wiązano wielkie plany, ale na dobrą sprawę nigdy nie otworzyła ona swoich podwojów. Co przesądziło o upadku uniwersytetu? I co warto wiedzieć o tym nieudanym projekcie?

Materiał kostny analizowany w trakcie warsztatów antropologicznych (Fot. Andrzej Owczarek, Dolnośląskie Festiwal Tajemnic)

materiał redakcyjny | 20.08.2018 | Autor:

Macaliśmy ludzkie czaszki sprzed ponad wieku. Jeśli jesteś mężczyzną być może bałbyś się ich dotknąć

Zapewniono nas, że czaszki są wygotowane, zdezynfekowane, odkażone oraz, że kilka miesięcy przeleżały pod lampą UV, która zabiła wszystkie zarazki. A przy okazji zakazano nam robić sobie z nimi selfie.

Papirus, zdjęcie poglądowe (fot. domena publiczna)

news | 16.08.2018 | Autor:

Starożytne testy ciążowe i traktat o nerkach. Nowe spojrzenie na medycynę w starożytnym Egipcie? Dzięki tym papirusom to możliwe

Uniwersytet w Kopenhadze posiada interesującą kolekcję papirusów, która w dużej części nadal nie została opublikowana. Zawierają one teksty między innymi o medycynie, botanice, czy astrologii. Naukowcy wreszcie zaczęli je przekładać, ujawniając, że starożytni Egipcjanie wiedzieli więcej niż przypuszczaliśmy.

Efekty styczności z zieloną farbą zawierającą arsen (fto. Wellcome Library, London, lic. CCA 4.0 I)

news | 30.07.2018 | Autor:

Czytanie tych książek mogło być zabójcze. W Danii znaleziono pełne trucizny woluminy

W „Imieniu róży” Umberto Eco pojawiła się książka, która była zabójcza dla swych czytelników. Śmiercionośną toksynę przyjmowało się śliniąc palec, by przewrócić stronę. Jak pokazuje najnowsze odkrycie w Danii, takie rzeczy mogą się wydarzyć nie tylko w umyśle...

Prace konserwatorskie prowadzone na papirusie Galena (fot. Uniwersytet w Bazylei)

news | 18.07.2018 | Autor:

Galen nie wierzył w wędrującą macicę jako powód histerii u kobiet. Jak pokazuje nowe odkrycie, uważał, że za zaburzeniami stoi brak seksu

Naukowcy odszyfrowali właśnie starożytny papirus zawierający teorię Galena na temat tego, skąd bierze się kobieca histeria. Jak się okazuje, medyk powątpiewał w popularny pogląd, że jej źródłem jest wędrująca macica. Zamiast tego winił… brak seksu.

recenzja | 13.07.2018 | Autor:

Jak nie umrzeć głupio? (Nie)zawodny poradnik historyczny („Już nie żyjesz” Cody Cassidy, Paul Doherty)

Są sprawy, o których nie wypada mówić „w towarzystwie”. Nie pytamy o zarobki, nie poruszamy kwestii wyznania czy polityki. O kwestiach ostatecznych rozmawiać można, byle mądrze. Głupie pytania korzystniej zostawić dla siebie, albo lepiej – poszukać na nie...

Określanie stron świata powinno być dziecinnie proste. Dlaczego więc wschód nie zawsze jest wschodem a zachód zachodem? Czy najwięksi podróżnicy tacy jak Magellan nie znali kierunków świata?

artykuł | 10.07.2018 | Autor:

Dlaczego wschód leży na… wschodzie? Norman Davies wyjaśnia, od czego zależy nasza orientacja w przestrzeni

Czym jest „Daleki Wschód” dla Chińczyków? Gdzie zdaniem Japończyków leży „Najdalszy Zachód”? Europejczycy stosunkowo niedawno zdali sobie sprawę z tego, że ich sposób opisywania świata nie jest uniwersalny. A może, jak sugeruje brytyjski historyk, należy go uznać wręcz...

Mateusz Morawiecki (fot. Marek Mytnik, lic. CCA SA 3.0 U)

news | 02.07.2018 | Autor:

PiS wycofuje się z ustawy o IPN i nazywa to sukcesem Polski na arenie międzynarodowej. Nowe prawo ustalono w siedzibie Mosadu?

„Nie ma naszej zgody na kłamstwo historyczne, będziemy bronić prawdy o Polsce, bo jest to obrona honoru naszych przodków, którzy bronili także człowieczeństwa”. Te słowa premiera Mazowieckiego padły w Rzeszowie, tuż po tym, jak PiS wycofał się z...

Czy Dmitrij Mendelejew sam wpadł na pomysł uporządkowania pierwiastków?

miniatura | 26.06.2018 | Autor:

Tablica Mendelejewa. Co tak naprawdę odkrył Dmitrij Mendelejew?

Mendelejew nie był pierwszy. Wykorzystał pomysł jednego z kolegów po fachu, ale środowisko i tak odrzuciło jego tablicę. A na starość Mendelejew był nawet zmuszony zajmować się nie chemią, ale… lodołamaczami.

news | 09.05.2018 | Autor:

Nagrody historyczne „Polityki” rozdane. Wydawca najlepszej historycznej książki naukowej dzieli się z nami przemyśleniami

Podczas specjalnej gali, która odbyła się 8 maja, po raz kolejny rozdano wyróżnienia dla najlepszych książek historycznych. Nagroda za 2017 rok w kategorii książka naukowa powędrowała do Jerzego Kochanowskiego. Wydawca jego pracy dzieli się z nami swoją opinią...

Gęś biała (fot. Alexas_Fotos, lic. CC0)

news | 25.04.2018 | Autor:

Duńscy naukowcy dowodzą: w epoce żelaza w krajach nordyckich kury i gęsi były symbolami statusu. Bogatych zmarłych chowano z ptakami

Duńscy naukowcy przeprowadzili szczegółowe badania blisko 100 grobów z epoki żelaza i doszli do ciekawych wniosków. Z ich analiz wynika, że w krajach nordyckich największym symbolem luksusu, który wkładano do grobów razem z bogatymi zmarłymi była gęś, ewentualnie...

miniatura | 21.04.2018 | Autor:

Punkty za pochodzenie. Za komuny to władze decydowały o tym, komu wolno było iść na studia

Od 1968 roku pochodzenie miało przy rekrutacji znaczenie większe od ocen ze szkoły średniej i równe… wynikom egzaminów wstępnych. Jak działał system „punktów za pochodzenie”?

Neandertalczycy (fot. domena publiczna)

news | 04.04.2018 | Autor:

Po co neandertalczykom były tak duże nosy? Naukowcy znaleźli odpowiedź

Badacze od dawna zastanawiali się, co ukształtowało czaszki neandertalczyków w tak charakterystyczny sposób (mocno wysunięta do przodu środkowa część twarzy). Dzięki modelowaniu 3D – znamy wreszcie odpowiedź.