Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Kościoły w hitlerowskiej Europie. Jak wyglądały ich stosunki z nowymi władzami?

Nuncjusz apostolski Cesare Orsenigo z władzami III Rzeszy.

fot.Bundesarchiv / CC-BY-SA 3.0 Nuncjusz apostolski Cesare Orsenigo z władzami III Rzeszy.

Dojście nazistów do władzy w Niemczech i ich europejskie podboje otworzyły nowy rozdział także dla kościołów w krajach, które znalazły się pod ich władzą. Współpracować, czy stawiać opór? W w miarę odsłaniania przez Hitlera jego prawdziwych zamiarów to pytanie stawało się coraz bardziej palące.

Niemieccy biskupi katoliccy, którzy ostrzegali przed antychrześcijańskimi aspektami ruchu nazistowskiego jeszcze przed 1933 rokiem, kilka tygodni po objęciu przez Hitlera urzędu kanclerza (który obiecywał przestrzeganie prawa i respektowanie instytucji Kościoła) całkowicie zmienili front, zachęcając katolików do poparcia nowego rządu. Konkordat Rzeszy z papiestwem (jeden z czterdziestu konkordatów, które Watykan zawarł z różnymi państwami w latach międzywojennych) został ratyfikowany pomimo pojawiających się od samego początku ostrzeżeń o wrogim nastawieniu reżimu nazistowskiego wobec katolickich obrzędów, organizacji i instytucji.

Sytuacja w III Rzeszy

I w rzeczywistości reżim Hitlera nie przestrzegał żadnych postanowień konkordatu. Był to jednostronny układ, korzystny dla wizerunku reżimu, gdyż pomagał mu zbudować pozycję. W praktyce nie miał żadnego wpływu na poziom ochrony Kościoła katolickiego w Niemczech.

Ataki na instytucje Kościoła rozpoczęły się jeszcze przed ratyfikacją konkordatu. Partia Centrum została szybko rozwiązana. Duża katolicka organizacja młodzieżowa wkrótce została zdelegalizowana, a katolicka prasa ocenzurowana. Kapłani bywali nękani i często wtrącano ich do więzień. Nałożono ograniczenia na procesje. Szykany były na porządku dziennym.

W latach 1933–1937 Watykan składał oficjalne noty protestacyjne ponad siedemdziesiąt razy, skarżąc się na łamanie zasad konkordatu. Na próżno. Kluczowy obszar edukacji stał się miejscem bitwy na wyczerpanie między Kościołem a państwem. Szala losów bitwy powoli przechylała się na stronę reżimu nazistowskiego, który stosował wszelkie możliwe sposoby mimo powszechnej niechęci i otwartych protestów.

W latach 1933–1937 Watykan składał oficjalne noty protestacyjne ponad siedemdziesiąt razy, skarżąc się na łamanie zasad konkordatu. Na zdjęciu papież Pius XI.

fot.domena publiczna W latach 1933–1937 Watykan składał oficjalne noty protestacyjne ponad siedemdziesiąt razy, skarżąc się na łamanie zasad konkordatu. Na zdjęciu papież Pius XI.

Stosunek hierarchii katolickiej wobec nazizmu zasadniczo był wrogi, uważała ona bowiem antychrześcijańską istotę ideologii i całkowitej zależności obywateli od reżimu za zupełnie niezgodne z wiarą katolicką. W praktyce jednak aktom energicznej obrony Kościoła przed atakami towarzyszyła ogólna akceptacja zachowań rządu w innych sferach, aby uniknąć jeszcze większej presji. Reżim mógł być pewien poparcia Kościoła w zakresie działań wymierzonych w bolszewików oraz twardej polityki zagranicznej.

„Walka z Żydami mogłaby przerodzić się w walkę z katolikami”

Kościół katolicki w Niemczech oficjalnie nie potępił prześladowań Żydów, nawet po pogromach 910 listopada 1938 roku. Już w kwietniu 1933 roku arcybiskup Monachium-Freising, nieustępliwy kardynał Michael Faulhaber wyjaśniał papieskiemu sekretarzowi stanu i byłemu nuncjuszowi w Niemczech, kardynałowi Eugenio Pacelliemu (który później zostanie papieżem Piusem XII), dlaczego hierarchia katolicka „nie występuje w obronie Żydów”. „Nie jest to na tym etapie możliwe, ponieważ walka z Żydami mogłaby przerodzić się w walkę z katolikami” – argumentował. To było wyjaśnienie, które pasowało do strategii bierności Kościoła katolickiego wobec losu Żydów w nazistowskich Niemczech.

Komentarze (2)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.