Twoja Historia

Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Ciemnogród. Kto wymyślił to określenie? Co naprawdę znaczy?

Tłum z pochodniami (fot. Peter Trimming, lic. CCA-SA 2.0 G)

fot.Peter Trimming, lic. CCA-SA 2.0 G Tłum z pochodniami (fot. Peter Trimming, lic. CCA-SA 2.0 G)

Pojęcie Ciemnogrodu weszło do użytku jako określenie wszystkiego, co jest domeną zabobonu i wstecznictwa. Ale jak powstało? I czy to samo znaczyło pierwotnie?

Określenie „Ciemnogród” pochodzi z tytułu dzieła wydanego w czterech tomach w 1820 roku przez Stanisława Kostkę Potockiego (1752–1821): Podróż do Ciemnogrodu. Wcześniej ta fikcyjna kraina, siedziba Zakonu Smorgońskiego, opisywana była w felietonach tego samego autora, który używał pseudonimu Świstek Krytyczny.

Celem Zakonu była walka ze „zgubnym duchem liberalności i oświaty”. W sposób satyryczny, wyjątkowo ostro piętnował autor zwłaszcza nadużycia Kościoła, potępiał sarmacki obskurantyzm, religianctwo. Książka ta była pełna aktualnych aluzji i spotkała się z napastliwą krytyką. Nie była wznawiana aż do połowy XX wieku.

Pojęcie Ciemnogrodu weszło w użycie jako negatywne określenie miejsc, środowisk i poglądów będących domeną zabobonu i wstecznictwa.

Kim był Stanisław Kostka Potocki?

Potocki był aktywnym uczestnikiem Sejmu Czteroletniego. W 1792 roku objął funkcję generała artylerii, w 1806 roku został członkiem Izby Edukacyjnej (komisji rządowej), a w 1810 roku – dyrektorem Edukacji Narodowej. W 1800 roku był jednym z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie.

Stanisław Kostka Potocki (fot, domena publiczna)

fot.domena publiczna Stanisław Kostka Potocki (fot, domena publiczna)

W Królestwie Kongresowym pełnił funkcję ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, był też senatorem i wojewodą, mecenasem kultury i sztuki, wiele czasu spędzał w rodzinnym Wilanowie, pisząc mowy i książki.

Nowa popularność

W latach dziewięćdziesiątych pojęcie Ciemnogrodu zostało przypomniane i spopularyzowane przez Wojciecha Cejrowskiego, autora programu telewizyjnego WC Kwadrans.

Przyznawał się on w pełni do pochodzenia z Ciemnogrodu, rozumianego jako siedziba ludzi reprezentujących postawy prawicowe i chrześcijańsko-narodowe. Jego program epatował jednak niezbyt chrześcijańską nienawiścią do postkomunistów i liberałów.

Strona tytułowa książki, z której pochodzi określenie Ciemnogród (fot. domena publiczna)

fot.domena publiczna Strona tytułowa książki, z której pochodzi określenie Ciemnogród (fot. domena publiczna)

Cejrowskiemu zarzucano nawet poglądy rasistowskie i antysemickie. W 1996 i 1997 roku zostały zorganizowane zjazdy Ciemnogrodzian w wybranych wsiach polskich. Na zjazdach tych można było rzucać jajkami w wizerunki prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, Józefa Oleksego i innych nie lubianych polityków lewicy.

Ciemnogród pozytywnie

Także ówczesny przewodniczący NSZZ „Solidarność” Marian Krzaklewski, poproszony w wywiadzie o naszkicowanie własnej charakterystyki, użył określenia „ja jestem taki fajny Ciemnogród”, przypisując oczywiście temu terminowi pozytywne zabarwienie.

Ciemnogród w tym kontekście oznacza przywiązanie do tradycyjnych wartości rodzinnych, chrześcijańskich.

Źródło:

Powyższy tekst ukazał się pierwotnie jako jedno z haseł Leksykonu polskich powiedzeń historycznych. Pozycja autorstwa Macieja Wilamowskiego, Konrada Wnęka i Lidii A. Zyblikiewicz została opublikowana nakładem wydawnictwa Znak w 1998 roku.

Tytuł, lead, ilustracje wraz z podpisami, wytłuszczenia, podział akapitów oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst poddano podstawowej obróbce redakcyjnej.

Komentarze (1)

  1. :bolko" Odpowiedz

    Szanowny panie Stanisław Potocki i j adalej ciemność widzę, ciemność. Niereformormowalny ci ten naród. Wierzy w katolickie zabobony, za nic mając nauke

Odpowiedz na „:bolko"Anuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.