Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Opinie Timothy’ego Snydera. Dlaczego zdaniem wpływowego historyka grozi nam powrót totalitaryzmu?

Timothy Snyder w czasie wykładu w Toronto.

fot.Mykola Swarnyk/CC BY-SA 3.0 Timothy Snyder w czasie wykładu w Toronto.

Przez dekady badał najnowsze dzieje Europy. W centrum jego zainteresowania znalazły się systemy totalitarne. Dzisiaj ostrzega: historia może się powtórzyć. Czego tak bardzo obawia się Timothy Snyder i z jakiego powodu warto posłuchać, co ma do powiedzenia?

Mało jest historyków, którzy z równą odwagą, co Timothy Snyder, zabierają głos w sprawach aktualnych. „Historia jako dyscyplina naukowa ma swoje początki w konfrontacji z propagandą wojenną” – oznajmia tymczasem w swojej najnowszej książce amerykański profesor, znany polskim czytelnikom z tytułów takich jak „Rekonstrukcja narodów. Polska, Ukraina, Litwa, Białoruś 1569-1999” (Fundacja Pogranicze, 2006), „Czarna Ziemia. Holokaust jako ostrzeżenie” (Znak Horyzont, 2015) czy „Skrwawione ziemie. Europa między Hitlerem a Stalinem” (Znak Horyzont, 2018). I sam wyrusza na front, by ostrzec nas, zanim będzie za późno, że po raz kolejny ludzkość znalazła się na drodze do utraty wolności.

Urodzony w 1969 roku naukowiec, absolwent Uniwersytetu Browna i Oksfordzkiego, obecnie związany z Yale, całą swoją karierę poświęcił na badanie narracji i mitów, które próbują zawłaszczyć sposób przedstawiania historii i wykorzystać ją do własnych celów. „Czy prawda rzeczywiście sprowadza się do konwencji ustalanej przez rządzących, czy też rzetelne relacje historyczne mogą oprzeć się sile ciążenia polityki?” – pytał w „Skrwawionych ziemiach”. Odpowiedź jest dla niego jasna: historycy nie tylko mogą, ale wręcz powinni stać na straży faktów i reagować, gdy ten czy inny polityk usiłuje je nagiąć, by pasowały do jego teorii.

„Możemy się uczyć na ich doświadczeniach”

Snyder zaczynał od badania nacjonalizmów i procesu kształtowania tożsamości narodowej w Europie Środkowo-Wschodniej. Bohatera swojej pierwszej książki (wydanej w 1998 roku; w Polsce – trzynaście lat później), lewicowego filozofa i socjologa Kazimierza Kelles-Krauza, pokazał na tle trwających na ziemiach polskich zmagań o odrodzenie Rzeczpospolitej, dokumentując istniejące wówczas napięcia i trudności tworzenia nowoczesnego państwa i narodu. W późniejszej o pięć lat „Rekonstrukcji narodów” otwarcie już polemizował z narracjami podtrzymywanymi przez mieszkańców krajów powstałych na zgliszczach Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Dla niego te metahistorie „nie są nawet błędne”. Historyk powinien trzymać się od nich jak najdalej. Jak przekonuje:

Obalanie mitu jest jak taniec ze szkieletem: kiedy muzyka zaczęła już grać, trudno się uwolnić od zwodniczo gibkiego uścisku, i szybko można się zorientować, że to własne kroki tańczącego utrzymują stare kości w ruchu. Łatwo dać się złapać w choreografię tworzenia i obalania mitów i trudno później odnaleźć własny rytm. A zapach stęchlizny utrzymuje się jeszcze przez jakiś czas.

Timothy Snyder jest związany z uniwersytetem Yale.

fot.Bundestagsfraktion Bündnis 90/Die Grünen /CC BY 2.0 Timothy Snyder jest związany z uniwersytetem Yale.

To bezkompromisowe podejście stało się jego wizytówką. Wykorzystał je także później, gdy zaczął mierzyć się z jednym z najbardziej tragicznych rozdziałów historii XX wieku – masowymi morderstwami okresu II wojny światowej. Badania nieludzkich zbrodni komunistycznych i nazistowskich uważa przy tym za konieczne nie tylko ze względu na pamięć o ofiarach – są kluczowe przede wszystkim dlatego, że to między innymi te przeszłe totalitarne reżimy zdefiniowały otaczającą nas rzeczywistość. „Dwanaście lat władzy nazistowskiej i siedemdziesiąt cztery lata sowieckiej wywarły bez wątpienia ogromny wpływ na naszą zdolność oceny świata” – przyznawał w „Skrwawionych ziemiach”, wydanych po raz pierwszy w 2010 roku (polskie wydanie: 2011).

Przekonanie, że przeszłość ma znaczenie dla naszej teraźniejszości i przyszłości, pojawia się też w „Czarnej Ziemi” (2015). Snyder pisze o Holokauście, traktując go jako ostrzeżenie dla kolejnych pokoleń. Można zbyć to staroświeckie przekonanie, że „historia jest nauczycielką życia”, uśmiechem lekceważenia. Wiemy już przecież – w odróżnieniu od starożytnych autorów, przekonanych, że dzieje mają charakter cykliczny – iż historia się nie powtarza. Jaki więc można mieć pożytek z czytania o dawnych zbrodniach? Amerykański historyk uparcie trwa przy swoim, pisząc:

Komentarze (2)

  1. Artamator Odpowiedz

    Po Waszym krótkim streszczeniu książeczki Timothy Snydera powiem, że ten Pan kłamie i celowo i tendencyjne ogranicza swoje wnioski dla potrzeb chwili, więc nie odkrywa zupełnie niczego nowego..Przecież faszyzm zaistniał tylko dlatego , że elity z ponad połowy świata wspomagały ten system gospodarczo..Tak samo idea komunistyczna została stworzona na zachodzie przez Marksa a banki i kartele implementowały to w Rosji..Sam pomysł liczył sobie kilkaset lat…Tak samo wszelkie inne znane dyktatury miały zawsze swoich ukrytych protektorów Od początku świata, bowiem istnieją siły stojące w cieniu a mające przemożny wpływ na fasadowych władców, królów, wodzów, polityków którymi sterują w sposób realny i mentalny. Ich celem jest ludzkość jako całość pragnąc jej depopulacji i zniszczenia kulturowego i moralnego tak aby zaistniał tutaj NWO..

  2. Czytacz Odpowiedz

    Z całym szacunkiem, ale autor „O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku” wyważa otwarte drzwi. Nie znam jego innych książek, ale nie sięgnę po nie. Dlaczego? Gdyż bazując tylko na jednej przeczytanej pozycji uważam, że pozostałe są tak samo miałkie intelektualnie, udowadniają lub właściwie starają się udowodnić założoną tezę autora przystosowując historię do założeń autora. Dzieje ludzkiej cywilizacji przypominają wahadło zegara od demokracji do reżimu i totalitaryzmu. Obecnie wychylenie zmierza w stronę zamordyzmu i ograniczenia wolności oraz wielkich wstrząsów społecznych (ponad 90% zasobów Ziemi w rękach garstki „wybrańców”) Zawsze dochodzi do upadku i odbudowy cywilizacji w tej czy innej formie. Jedyną wątpliwość co do dalszych losów ludzkości budzi we mnie perspektywa stworzenia przez homo sapiens myślących maszyn i definitywne zakończenie istnienia naszego gatunku przez własny twór. Do tego perspektywa czasowa mających mieć miejsce przewidywanych wydarzeń tj. przemian społecznych i kulturowych oraz postępu technologicznego.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.