Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Plotkowanie w PRL-u. Za powtarzanie pogłosek można było trafić do więzienia na 5 lat

Plakat propagandowy z okresu PRL. (fot. domena publiczna)

fot.domena publiczna Plakat propagandowy z okresu PRL. (fot. domena publiczna)

Za plotkowanie groził surowy wyrok, ale Polaków to nie odstraszało. Opowiadali, że premier Cyrankiewicz ma konto w Szwajcarii, a syn innego szefa rządu zastawił skarb państwa w… kasynie w Monte Carlo.

Propaganda szeptana (szeptanka) – ustne rozpowszechnianie informacji uznanych przez władze za niewygodne. Zostało to określone jako rozpowszechnianie „fałszywych wiadomości mających wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego” i uznane na podstawie art. 22 dekretu z 13 czerwca 1946 roku o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (tzw. małego kodeksu karnego) za przestępstwo zagrożone karą więzienia do lat pięciu.

„Osłabianie frontu reakcji”. Walka z plotkarstwem

Surowo zwalczane było zwłaszcza od połowy 1947 roku, do czego zapewne przyczyniło się wydanie 11 lipca 1947 roku okólnika szefa Departamentu Służby Sprawiedliwości MON – naczelnego prokuratora wojskowego oraz prezesa Najwyższego Sądu Wojskowego, zalecającego „odpowiednie prowadzenie spraw o propagandę szeptaną i stosowanie w nich właściwej polityki karnej” w celu „dalszego osłabienia frontu reakcji”.

Pierwszy nagłośniony w prasie proces „za szerzenie szkodliwych plotek” miał miejsce już 18 czerwca 1947 roku (Wieści z kraju, „Gazeta Ludowa” z 19 czerwca 1947, nr 106, s. 4).

Problem nabrał wagi zwłaszcza po ogłoszeniu postanowienia Najwyższego Sądu Wojskowego z 12 listopada 1947 roku, uznającego szeptankę za „przygotowanie do zmiany przemocą demokratycznego ustroju państwa”. Do 1956 walka z propagandą szeptaną stanowiła jeden z istotniejszych kierunków działalności aparatu bezpieczeństwa publicznego.

Wielki Brat zza wschodniej granicy też upominał swoich obywateli. Sowiecki plakat propagandowy (fot. domena publiczna).

fot.domena publiczna Wielki Brat zza wschodniej granicy też upominał swoich obywateli. Sowiecki plakat propagandowy (fot. domena publiczna).

Propaganda szeptana na polskiej wsi

Należy przy tym zauważyć, że walkę tę prowadzono ze zróżnicowaną intensywnością, „wzmagając” ją przy okazji ważnych dla władz wydarzeń, takich jak ogłoszenie planów kolektywizacji wsi (wrzesień 1948 roku), obchody 70. rocznicy urodzin Józefa Stalina (grudzień 1949 roku), śmierć Stalina i Klementa Gottwalda (marzec 1953 roku), proces biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka (wrzesień 1953 roku) oraz XX Zjazd Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (luty 1956 roku).

Komentarze (1)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.