Twoja Historia

Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Jak swastyka stała się symbolem III Rzeszy?

Brunatne koszule z SA defilują w czasie zjazdu NSDAP w Norymberdze we wrześniu 1939 roku.

fot.materiały promocyjne Brunatne koszule z SA defilują w czasie zjazdu NSDAP w Norymberdze we wrześniu 1939 roku.

Charakterystyczny krzyż o ramionach załamanych pod kątem prostym jest chyba najsłynniejszym – i najbardziej złowrogim – symbolem nazistowskiego terroru. Nie zawsze jednak znak ten kojarzył się z III Rzeszą. Jak zatem doszło do tego, że Adolf Hitler go zagarnął?

Swastyka, czyli Hakenkreuz (dosł. hakowaty krzyż), była rozpowszechniona w starożytnym świecie, a najściślej związana jest z Indiami jako święty znak hinduizmu, buddyzmu i dżinizmu. Przejęta przez niemieckie ruchy nacjonalistyczne nabrała jednak dużo bardziej złowieszczego znaczenia.

Na początku XX wieku niemieccy nacjonaliści o poglądach mistycznych, szczególnie skupieni w Towarzystwie Thule, zaczęli uważać swastykę za symbol rasy aryjskiej, której przedstawiciele mieli przybyć z Indii do Europy w czasach prehistorycznych i stać się przodkami ludów nordyckich i germańskich. Prawdopodobnie to w tym właśnie kontekście Adolf Hitler po raz pierwszy zwrócił uwagę na Hakenkreuz.

„Logo” dla NSDAP

W pierwszych latach istnienia NSDAP jej przywódca chciał zapewnić swojemu ugrupowaniu coś, co dorównywałoby sile oddziaływania flag używanych przez jego przeciwników politycznych. Pod wrażeniem morza czerwieni na wiecach komunistów napisał, że sam mógł „poczuć i zrozumieć, jak łatwo człowiek z ludu poddaje się nieodpartemu urokowi tak wielkiego i imponującego spektaklu”.

Nazistowskie flagi ze swastyką w muzeum w Fabryce Emalia Oskara Schindlera – oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

fot.materiały promocyjne Nazistowskie flagi ze swastyką w muzeum w Fabryce Emalia Oskara Schindlera – oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

Hitler wiedział, że naziści również potrzebują wyrazistej identyfikacji wizualnej. Jak stwierdził w Mein Kampf: „członkom partii brakowało jakiegokolwiek zewnętrznego znaku przynależności do jednej grupy”.

Jak sam później opowiadał, postanowił zaprojektować własną flagę. Nie on jeden zresztą – jego zdaniem była to w owym czasie kwestia żywo zajmująca kierownictwo NSDAP. Istotny wkład w prace koncepcyjne wniósł dentysta ze Starnbergu Friedrich Krohn, który zaproponował wzór ze swastyką wykorzystujący kolory czerwony, biały i czarny, „bardzo podobny” do projektu samego Hitlera.

Wódz nazistów skopiował czerwień od komunistów, ale inspirował się również czarno-biało-czerwoną flagą Cesarstwa Niemieckiego, a przede wszystkim dodał swastykę. Powstała w ten sposób flaga idealnie oddawała zdaniem jej autora istotę narodowego socjalizmu: „Czerwień pokazuje ideę socjalną ruchu, biel ideę nacjonalistyczną, a swastyka zwycięstwo człowieka aryjskiego i twórczej pracy, która zawsze była i zawsze będzie antysemicka”.

Artykuł stanowi fragment książki Rogera Moorhouse'a „Trzecia Rzesza w 100 przedmiotach”, wydanej nakładem wydawnictwa Znak Horyzont.

Artykuł stanowi fragment książki Rogera Moorhouse’a „Trzecia Rzesza w 100 przedmiotach”, wydanej nakładem wydawnictwa Znak Horyzont.

Nie była to dla Hitlera sprawa błaha, o czym świadczą długie rozważania na jej temat zawarte w Mein Kampf. Przyszły dyktator chciał, by swastyka zjednoczyła ruch nazistowski i symbolizowała podstawy jego ideologii, ale wiedział też, że tak wyrazisty znak mógł również okazać się skutecznym narzędziem do przyciągania zwolenników. Kiedy nowa flaga została użyta po raz pierwszy w Tagernsee w 1920 roku, wywarła efekt – według jej autora – „podobny do płonącej pochodni”.

W 1935 roku, gdy swastyka w białym kole na czerwonym tle stała się flagą państwową III Rzeszy, Hakenkreuz dominował już w przestrzeni publicznej całego kraju, a następnie stał się znakiem rozpoznawczym nazistowskich Niemiec na całym świecie.

Źródło:

Powyższy tekst ukazał się pierwotnie w Rogera Moorhouse’a Trzecia Rzesza w 100 przedmiotach, która została wydana nakładem Znaku Horyzont.

Tytuł, ilustracje wraz z podpisami, wytłuszczenia, wyjaśnienia w nawiasach kwadratowych oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia częstszego podziału akapitów.

Więcej o materialnej historii nazistowskich Niemiec w książce „Trzecia Rzesza w 100 przedmiotach”:

Komentarze (5)

  1. Jerzy Odpowiedz

    Piszecie: Swastyka (….) najściślej związana jest z Indiami jako święty znak hinduizmu, buddyzmu i dżinizmu. Przejęta przez niemieckie ruchy nacjonalistyczne nabrała jednak dużo bardziej złowieszczego znaczenia.
    Czy ktoś się zastanowiła nad określeniem „nabrała jednak dużo bardziej złowieszczego znaczenia”. Czyli co, była złowieszcza już jako „święty znak” trzech religii? Czasami warto przed publikacją przeczytać jeszcze raz. I usunąć takie obrazoburcze stwierdzenia.
    .

    • Natalia Makowska Odpowiedz

      Słowianie i Hindusi mają ze sobą więcej wspólnego niż się wydaje. Istnieją teorie, że Słowianie, Bałtowie (Litwini ,Łotysze) i Ariowie, którzy kilka tysięcy pobili Indie to był jeden lud. Świadczy o tym chociażby język – sanskryt – bardzo podobny do języków słowiańskich i bałtyckich, a także podobne religie.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.