Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Katarzyna Jagiellonka (królewna polska, królowa Szwecji 1568-1583)

Katarzyna Jagiellonka (fot. domena publiczna)

fot.domena publiczna Katarzyna Jagiellonka (fot. domena publiczna)

Katarzyna Jagiellonka (ur. 1 listopada 1526 w Krakowie, zm. 16 września 1583 w Sztokholmie) – królewna polska, królowa Szwecji, żona Jana, księcia finlandzkiego (potem króla Szwecji Jana III), córka Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, córki Giangaleazza Sforzy, księcia Mediolanu.

Młodość spędziła w towarzystwie rodzeństwa na zamku wawelskim. W 1548 r. po śmierci ojca przeniosła się wraz z matką i siostrami na Mazowsze, co było wyrazem dezaprobaty wobec małżeństwa Zygmunta II Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. Bona, pochłonięta wielką polityką, nie miała wiele czasu dla Katarzyny i nie zadbała o jej zamążpójście i zabezpieczenie finansowe. Po wyjeździe matki z Polski w 1556 r. niemłoda już królewna znalazła się w trudnej sytuacji. Na szczęście dla niej pojawili się kandydaci do jej ręki, którzy zamierzali poprzez małżeństwo zacieśnić swe stosunki z Polską. W 1560 r. oświadczył się car Iwan IV Groźny, a w 1562 r. książę Finlandii Jan, brat króla szwedzkiego Eryka XIV. Mimo dużej różnicy wieku (Jan był o 11 lat młodszy) ta ostatnia oferta została przyjęta przez 36 letnią królewnę.

Po uroczystościach ślubnych, które odbyły się 4 października 1562 r. w Wilnie, zamieszkała razem z mężem w ówczesnej stolicy Finlandii, Turku. Zbliżenie władców Finlandii oraz Litwy i Polski wywołało reakcję Eryka XIV, który sprzeciwiał się zawarciu tego małżeństwa. Jego interesy w Inflantach kolidowały z interesami polskimi, a ponadto obawiał się, że Jan zechce przy pomocy Polski uniezależnić się od niego i oderwać Finlandię od Szwecji. Jan został więc oskarżony o zdradę i oblężony w Turku przez interwencyjne wojska szwedzkie. Po poddaniu miasta (12 VIII 1563) przewieziono go wraz z żoną do Szwecji. Eryk zaproponował Katarzynie powrót do Polski albo zamieszkanie w dobrach ziemskich na Wyspach Alandzkich. Odrzuciła jednak te oferty i postanowiła dzielić los męża. Odesłano ją wraz z Janem do więzienia, które mieściło się w warownym zamku Gripsholm, wzniesionym na wyspie na jeziorze Melar. W trudnych warunkach więziennych Katarzyna urodziła najpierw w 1564 r. wkrótce zmarłą córkę Izabelę, a 20 czerwca 1566 r. syna Zygmunta, późniejszego króla Szwecji i Polski.

Wykazywała w tym okresie życia wiele męstwa. Zmuszona była kupować u żołnierzy stare koszule, aby je zużyć na pieluchy. Do lęku o dzieci doszła na początku 1567 r. obawa o życie męża i swoją własną przyszłość. Eryk planował w tym czasie zgładzenie Jana i wydanie Katarzyny za Iwana Groźnego. Na dalszym jej losie zaważyła choroba umysłowa Eryka i porzucenie przez niego dworu. Katarzyna i jej bliscy zyskali wolność 4 października 1567 r. Przewrót dokonany przez arystokrację szwedzką oddał władzę w ręce Jana – 24 lipca 1569 r. Jan i Katarzyna zostali koronowani w Uppsali na króla i królową Szwecji. Podczas rządów męża, który panował w Szwecji jako Jan III, próbowała bez skutku przywrócić w tym kraju katolicyzm.

Jej sukcesem było wychowanie syna Zygmunta w religii katolickiej. Starała się również łagodzić spory powstające między Szwecją a Polską. Pochowana została w podziemiach katedry w Uppsali. Zyskała rozgłos dzięki kronikarzowi Marcinowi Kromerowi, który napisał wydaną po raz pierwszy w 1570 r.  Historię prawdziwą o przygodzie żałosnej książęcia finlandzkiego Jana i królewny polskiej Katarzyny. Małżeństwo Katarzyny i Jana stało się jednym z wątków dramatu pisarza szwedzkiego Augusta Strindberga Eryk XIV z 1899 r., a w 1919 r. poeta fiński Eino Leino poświęcił parze królewskiej poemat Pieśni księcia Jana i Katarzyny Jagiellonki.

Autor hasła:

Autor hasła:

Andrzej Kamieński – doktor habilitowany, historyk specjalizujący się w historii nowożytnej, związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Autor wielu publikacji poświęconych m. in. dynastii Hohenzollernów. Współautor „Słownika władców Europ średniowiecznej”, „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej” oraz „Słownika władców polskich”.

Źródło:

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców polskich (Wydawnictwo Poznańskie 1999) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.