Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Budowa potęgi Prus za czasów Fryderyka II Hohenzollerna

Fryderyk II panował w latach 1740-1786.

fot.Wilhelm Camphausen/domena publiczna Fryderyk II panował w latach 1740-1786.

Obejmując rządy w Prusach w 1740 roku, Fryderyk II Hohenzollern doskonale zdawał sobie sprawę, że czeka go jeszcze wiele pracy. Odziedziczył wprawdzie po poprzednikach silne, dobrze zorganizowane państwo, trzeba było jednak jeszcze kilku genialnych posunięć, by mogło równać się z największymi europejskimi mocarstwami.

W 1740 roku Królestwo Prus było organizmem państwowym porównywalnym do innych państw Rzeszy. Budowa potęgi w oparciu o jego dotychczasowy kształt była jednak niemożliwa. Państwo pruskie nie miało bogatego w minerały terytorium, które mogło stać się podstawą industrializacji. Uprzemysłowione były tylko enklawy – niewielka część Brandenburgii, głównie stołeczny okręg berliński i Szczecin. A to właśnie przemysł ciężki był w XVIII i XIX wieku podstawą siły europejskich mocarstw, takich jak Wielka Brytania, najbardziej rozwinięte pod względem gospodarczym państwo ówczesnego świata. Jej sukces opierał się w dużej mierze na własnych pokładach węgla kamiennego i rud żelaza.

Tymczasem Prusy Hohenzollernów mimo silnej władzy, skutecznych instrumentów i mechanizmów fiskalnych pozwalających na stały wpływ do budżetu z tytułu podatków i ceł, militarnego charakteru państwa, licznej armii, były zmuszone do importowania rud żelaza i stali. Brak własnych zasobów naturalnych uzależniał je od dostaw z Austrii czy Szwecji.

Zdobycie Śląska i wykształcenie kadr

Fryderyk II postanowił to zmienić. Jego pierwszym krokiem było zdobycie bogatego w minerały Śląska. Wykorzystał w tym celu sytuację monarchii Habsburgów po śmierci Karola VI. Nie uznał sankcji pragmatycznej tego ostatniego, która zapewniała dziedziczenie w linii żeńskiej, i sprzeciwił się wstąpieniu na tron Marii Teresy. Uznał to za dobry pretekst do wojny. I odniósł zwycięstwo: już w 1742 roku przyłączył do Królestwa większą część prowincji. Obronił też swoją zdobycz w kolejnych konfliktach.

Już wkrótce, dzięki konsekwentnej polityce przemysłowej i utalentowanym współpracownikom, Śląsk stał się dla Prus zapleczem przemysłu ciężkiego i – co najważniejsze – także przemysłu zbrojeniowego. Bez tego sukces gospodarczy królestwa byłby niemożliwy. Wystarczy uświadomić sobie, że w 1785 roku Górny Śląsk wytwarzał łącznie 60% produkcji przemysłowej i generował 56% obrotów handlowych państwa! Już na początku lat 80–tych region ten wysunął się też na czołowe miejsce wśród europejskich okręgów przemysłowych w produkcji żelaza.

Fryderyk II przyłączył Śląsk do Prus w wyniku wojen śląskich.

fot.Hendrik Jacobus Vinkhuijzen/domena publiczna Fryderyk II przyłączył Śląsk do Prus w wyniku wojen śląskich.

Zdobycie dzielnicy nie tylko uczyniło gospodarkę Prus samowystarczalną. Na przestrzeni kilku dekad zmieniły się z importera w eksportera, który sprzedawał broń, karabiny, armaty i pociski całej Europie. Dzięki dochodom ze Śląska, władca dysponował ogromnymi środkami. Przeznaczał je głównie na rozbudowę wojska i infrastruktury wojskowej. W latach poprzedzających wybuch wojny siedmioletniej, czyli przed 1756 rokiem, Fryderyk II przekazywał na cele wojskowe 83,1 % budżetu. Po jej zakończeniu w 1763 roku wskaźnik ten spadł, ale nieznacznie – wynosił 79,9%. Nic dziwnego, że wkrótce powstało zmilitaryzowane państwo.

Chcąc zapewnić rozwijającej się gospodarce kadry techniczne, król przystąpił też do budowy szkolnictwa technicznego. Uczelnie tego typu działały w Europie już od XVII wieku, ale ich rozkwit, związany z pierwszą rewolucją przemysłową, przypada właśnie na lata 40. XVIII wieku. Nastąpił wówczas wysyp uczelni technicznych, kształcących techników inżynierii cywilnej potrzebnych do pracy w nowo rozwijanych działach gospodarki, zwłaszcza w przemyśle. Berlińska Bergakademie dołączyła do nich w 1770 roku. Niestety daleko jej było do dwóch najlepszych szkół, mieszczących się we Freibergu i Schemnitz. Fryderykowi II nie udało się pozyskać kadry nauczycielskiej na europejskim poziomie. Rekompensował to jednak, podkupując absolwentów wiodących uczelni.

Komentarze (3)

  1. zak1953 Odpowiedz

    Polska miała swoją Rzeczpospolitą Szlachecką, której panowie widzieli tylko koniec swego nosa. Fryderyk II przejął Habsburski Śląsk, na którym działo się tak w reszcie monarchii Marii Teresy. W 1922 roku Polska przyszła na Górny Śląsk nie dla ludzi, a dla zbudowanego w czasach pruskich majątku (huty metali, kopalnie i inny przemysł). A dzisiaj marzy o tak pragmatycznych władcach jak królowie pruscy. Widać bez Polski Polakom najlepiej.

  2. zak1953 Odpowiedz

    Warto jeszcze przypomnieć, iż Fryderyk II był królem z charakterem kutwy, pragmatycznie oszczędnym i gospodarnym. Dla wielkich Prus oszczędzał na sobie i swych poddanych. Ale stworzył podstawy pod silne państwo.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.