Twoja Historia

Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Nietykalny Antoni. Dlaczego PRL-owskie służby nie ścigały Macierewicza?

Fakt, że w trakcie procesu głównych działaczy KOR-u i "Solidarności" Macierewicz nie był nawet poszukiwany, profesor Andrzej Friszke określa jako "nienormalny i niezrozumiały". Zdjęcie pochodzi z książki "Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana".

fot.Marcin Jabłoński/Zbiory Ośrodka Karta Fakt, że w trakcie procesu głównych działaczy KOR-u i „Solidarności” Macierewicz nie był nawet poszukiwany, profesor Andrzej Friszke określa jako „nienormalny i niezrozumiały”. Zdjęcie z książki „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana”.

Decyzja, by nie podejmować żadnych działań przeciw Macierewiczowi zapadła na bardzo wysokim szczeblu. Był to krok bez precedensu w historii polskiej antykomunistycznej opozycji. Dlaczego peerelowskie służby specjalne w tym jednym przypadku ograniczyły się wyłącznie do obserwacji?

Antoni Macierewicz wcześnie związał się z antykomunistyczną opozycją. Represje spotkały go po raz pierwszy już w marcu 1968 roku, gdy miał niespełna dwadzieścia lat. Wraz z innymi działaczami i uczestnikami studenckich protestów trafił do więzienia.

Niemal od początku był też prześwietlany przez peerelowskie służby. Donosiła na niego między innymi jego sympatia z uniwersyteckich czasów. I to nie wszystko. „SB go inwigilowała, próbowała nawet pozyskać jako tajnego współpracownika jego brata” – podaje Marcin Dzierżanowski, jeden z autorów książki „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana”.

Nietykalny opozycjonista?

Jako założyciel i jeden z głównych działaczy Komitetu Obrony Robotników oraz członek komitetu strajkowego w Stoczni Gdańskiej, przyszły minister został internowany wkrótce po wprowadzeniu stanu wojennego. Po niespełna roku spędzonym w celi, w grudniu 1982 roku udało mu się uciec. Zszedł do podziemia. W obawie przed dalszymi prześladowaniami ukrywał się przez ponad półtora roku. Kiedy wreszcie na przełomie sierpnia i września 1984 roku postanowił się ujawnić, wydawało się, że dla władz będzie to doskonała okazja, aby podjąć kroki przeciwko niemu…

Antoni Macierewicz był jednym z głównych założycieli Komitetu Obrony Robotników. Zdjęcie z książki "Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana".

fot.nieznany/Zbiory Ośrodka KARTA Antoni Macierewicz był jednym z głównych założycieli Komitetu Obrony Robotników. Zdjęcie z książki „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana”.

Tak się jednak nie stało. Wręcz przeciwnie. List żelazny wystawił Macierewiczowi bowiem… sam szef wywiadu, generał Zdzisław Sarewicz. W notatce służbowej z dnia 4 września 1984 roku zapisał on:

Według oceny Wydziału Śledczego SUSW, w świetle obecnie obowiązujących przepisów i ogłoszonej ustawy amnestyjnej nie ma podstaw prawnych do jakiegokolwiek ścigania i represjonowania A. Macierewicza.

„Przekaz jest oczywisty: «nie szukajcie go, a jak już znajdziecie, niczego mu nie róbcie»” – wyjaśnia treść zagadkowego dokumentu profesor Andrzej Friszke, od lat badający akta bezpieki. W wywiadzie udzielonym Annie Gielewskiej i Marcinowi Dzierżanowskiemu historyk zwrócił uwagę na wyjątkowość takiego rozwiązania.

Jak mówił, „generał Sarewicz odpowiadał wówczas za strategię wywiadowczą trzydziestokilkumilionowego państwa, a nie ściganie pojedynczych opozycjonistów”. Jak wyjaśnić fakt, że właśnie Antoni Macierewicz otrzymał gwarancję nietykalności, i to od funkcjonariusza tej rangi?

Współpracownik służb specjalnych…

Notatka Sarewicza, nagłośniona przez Tomasza Piątka w kontrowersyjnej książce „Macierewicz i jego tajemnice”, wywołała lawinę spekulacji. „Na jej podstawie niektórzy wysuwają sugestie, że Macierewicz mógł być współpracownikiem komunistycznych służb. Nie uściślają jakich. PRL-owskich? A może sowieckich?” – relacjonują autorzy najnowszej, nieautoryzowanej biografii polityka.

Hipoteza ta nie znalazła jednak do tej pory żadnego potwierdzenia. Przeciwko niej wypowiada się między innymi profesor Friszke. „Nie sądzę, by [Macierewicz – przyp. A. W.] był informatorem, że donosił i podpisał zobowiązanie” – stwierdza otwarcie.

„Nie sądzę, by [Macierewicz – przyp. A. W.] był informatorem, że donosił i podpisał zobowiązanie” - ocenia profesor Andrzej Friszke.

fot.Dawid Skoblewski/CC BY 2.5 „Nie sądzę, by [Macierewicz – przyp. A. W.] był informatorem, że donosił i podpisał zobowiązanie” – ocenia profesor Andrzej Friszke.

Tego samego zdania jest inny „ekspert” w dziedzinie tajnych służb: pułkownik SB Jan Lesiak. „Naszym agentem nigdy nie był” – mówi po prostu. Radykalnych wniosków nie wysnuwa nawet sprawca całego zamieszania, Tomasz Piątek:

Wiele osób pyta mnie wprost: „Czy Antoni Macierewicz jest rosyjskim szpiegiem?”. Nie mogę jeszcze odpowiedzieć na to pytanie.

Możliwe jest jednak także konkurencyjne wyjaśnienie, na które wskazuje choćby przywoływany przez Gielewską i Dzierżanowskiego raport pułkownika Juliana Kowalskiego, naczelnika „wydziału amerykańskiego” wywiadu. Wynika z niego, że SB mogła powstrzymywać się od ścigania jednego z bądź co bądź głównych działaczy opozycji, żeby za jego pośrednictwem dotrzeć do kolejnych opozycjonistów. Kowalski niewątpliwie liczył na to, że Macierewicz naprowadzi go na ślad Zbigniewa Bujaka. Nadzieja ta okazała się płonna.

Być może SB wstrzymało się od aresztowania Antoniego Macierewicza, by dzięki niemu dotrzeć do innych ukrywających się członków antykomunistycznego podziemia?

fot.Piotr Drabik/CC BY 2.0 Być może SB wstrzymało się od aresztowania Antoniego Macierewicza, by dzięki niemu dotrzeć do innych ukrywających się członków antykomunistycznego podziemia?

…a może „gra na skłócanie rewolucjonistów”?

Autorzy książki „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana” proponują jeszcze inne rozwiązanie zagadki nietykalności polityka. Zwracają uwagę na fakt, że odmienne podejście do późniejszego ministra w rządzie PiS widać już w trakcie przygotowań procesu przywódców KOR-u i „Solidarności”, które trwały właściwie od momentu podpisania porozumień sierpniowych. Podkreślają, że Macierewicz, choć mocno zaangażowany w obydwie struktury, nie znalazł się na ławie oskarżonych, a po ucieczce z internowania nie był poszukiwany.

To specjalne traktowanie można zrzucić na karb logiki działań samych służb specjalnych. „Pewnie chodziło o to, żeby nas poróżnić, stworzyć różne domysły” – sugerował Henryk Wujec w wywiadzie przeprowadzonym przez autorów „Biografii nieautoryzowanej”. Jego rozmówców takie wyjaśnienie nie w pełni jednak usatysfakcjonowało.

Ich zdaniem polityk zawdzięcza swój immunitet między innymi zeznaniom Marka Skuzy z Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Podczas przesłuchania w listopadzie 1980 roku zaznaczył on, że „Macierewicz i jego zespół aprobują stosunki panujące w PRL-u pod warunkiem dokonania korekty w samym systemie społeczno-politycznym”.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Marcina Dzierżanowskiego i Anny Gielawskiej "Macierewicz. Biografia nieautoryzowana", wydanej nakładem wydawnictwa Znak Horyzont.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Marcina Dzierżanowskiego i Anny Gielewskiej „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana”, wydanej nakładem wydawnictwa Znak Horyzont.

Otrzymawszy taką informację, służby specjalne mogły wyczuwać we wskazanym opozycjoniście potencjalnego sojusznika. To przeczucie uległo wzmocnieniu, gdy w 1983 roku na łamach „Głosu” ukazał się tekst autorstwa Ludwika Dorna. W artykule pod tytułem „Odbudowa państwa”, którego treść ustalił wcześniej z Macierewiczem, postulował on… ugodę między opozycją, Kościołem i Ludowym Wojskiem Polskim!

W środowiskach opozycyjnych publikacja wywołała ogromne wzburzenie. „Odczytywaliśmy to jako próbę osłabienia naszej walki” – przyznała w wywiadzie z Gielewską i Dzierżanowskim Ludwika Wujec. Do podobnej konkluzji musiały dojść służby bezpieczeństwa. Zdaniem autorów książki „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana” mogły one uznać, że Macierewicz może być wygodnym narzędziem do wewnętrznego rozsadzania antykomunistycznego podziemia. W końcu już w poprzednich latach wypadł on z głównego nurtu opozycji i pozostawał w konflikcie z Michnikiem i Kuroniem, którzy wyrośli na liderów całego ruchu.

Brzmi nieprawdopodobnie? Niekoniecznie. Profesor Friszke przyznaje, że taki scenariusz jest możliwy:

W latach 80. stratedzy w MSW mogli po prostu dojść do wniosku, że postawa Macierewicza jest dla nich korzystna. Było im na rękę, że tworzy własne środowisko, które walczy z „kuroniadą”, jak określano wówczas główny nurt podziemia.

Autorzy książki "Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana" sugerują, że SB mogła pozostawić polityka w spokoju, mając nadzieję, że przyczyni się on do wewnętrznego skłócenia antykomunistycznej opozycji.

fot.ppor. Robert Suchy/domena publiczna Autorzy książki „Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana” sugerują, że SB mogła pozostawić polityka w spokoju, mając nadzieję, że przyczyni się on do wewnętrznego skłócenia antykomunistycznej opozycji.

A skoro jego działalność przyczynia się do nieustannego skłócania opozycji i rozsadzania jej struktur, to po co w tym przeszkadzać? Wszystkie służby takich ludzi kreują, popierają i wykorzystują, nawet wbrew ich woli i poza świadomością.

Już carska ochrana grała na skłócanie rewolucjonistów.

Jedno jest pewne. Czy w wyniku świadomych działań służb bezpieczeństwa, czy na drodze swobodnego rozwoju sytuacji, nasi rewolucjoniści szybko się podzielili. I pozostają skłóceni po dziś dzień.

Bibliografia:

  1. Anna Gielewska, Marcin Dzierżanowski, Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana, Znak Horyzont 2018.
  2. Magda Mieśnik,„Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana”. Książka, która wstrząśnie PiS-em, wywiad z Anną Gielewską i Marcinem Dzierżanowskim, WP Wiadomości 28.05.2018.
  3. Tomasz Piątek, Macierewicz i jego tajemnice, Arbitror 2017.

Poznaj sylwetkę jednego z najbardziej rozpoznawalnych polityków III RP:

 

Komentarze (7)

  1. Anonim Odpowiedz

    Tzw. opozycja demokratyczna w PRL-u nie była nigdy jednorodna i nie była autonomiczna, bo zawsze miała związki z siłami zewnętrznymi.
    Działalność A.Macierewicza była inspirowana związkami ze służbami amerykańskimi.
    Przemawiają za tym metody propagandowe i sztafaż jakim posługuje się A.Macierewicz.
    Epatowanie religijnością(te związki z RM Ojca T.Rydzyka) i rażąca „antyrosyjskość”, to narzędzia z zestawu technik manipulacji i dezinformacji CIA i Mossadu.

    • Bartosz W. Odpowiedz

      Powiązania im na to nie pozwalają. Żenujące jest tylko to jak próbują pozować na „niezależnych”.

  2. Bartosz W. Odpowiedz

    Równie dobrze można postawić pytanie, czemu bezpieka (i to ta ostrzejsza, czyli trepy) nie skasowała Bolusia, który przecież był taki ważny i potężny, że sam „obalił komunem”.

  3. Tadeusz Misiorny Odpowiedz

    Nic nie znałeźli na A.Macierewicza choć tak się starali biedne dziennikarzyny.Doradzę żebyście spróbowali opisać „bohaterstwo „takiego M.Boniego,T.Mazowieckiego,L.Wałęsy
    czy J.Buzka .To wasze autorytety więc zajmijcie się nimi w równie dociekliwy sposób.Rozumiem.Na samą myśl drgawki ze strachu.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.