Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Czy Rzeczpospolita Obojga Narodów rzeczywiście była „rajem dla Żydów”?

Fragment obrazu Jana Matejki ukazującego przyjęcie Żydów w Polsce (fot. domena publiczna)

fot.domena publiczna Fragment obrazu Jana Matejki ukazującego przyjęcie Żydów w Polsce (fot. domena publiczna)

Mieli własny samorząd, wpływali na decyzje polskich sejmów, a popularna legenda mówiła nawet o tym, że pewnego Żyda próbowano koronować na polskiego króla. Czy dawna Polska w istocie była dla Żydów „rajem”?

„Niebo szlachty, raj Żydów, czyściec mieszczan, piekło chłopów”. To charakterystyka Rzeczypospolitej, mająca popularną w dawnych wiekach formę żartobliwego wierszyka opisującego proprietates nationum, czyli przywary i zalety różnych nacji i społeczeństw. Znana jest w wielu różniących się szczegółami wersjach.

Przyjmuje się, że powstała i zyskała sobie popularność w środowisku mieszczańskim. Najstarszy jej przekaz zawarty jest w powstałym w kręgach zwolenników rokoszu Zebrzydowskiego piśmie ulotnym z 1606 roku. Rychło trafiła do druków, w tym do dzieł XVII-wiecznych intelektualistów – m.in. wykładowcy kolegium jezuickiego w Braniewie Michała Radau czy też słowackiego pisarza Daniela Krmana.

Za granicą powiedzenie to dość szybko nabrało cech paszkwilu, zwłaszcza wówczas gdy ustrój społeczny Polski zaczął razić obcokrajowców swym anachronizmem.

Czy Żydzi wpływali na polską politykę?

Na uwagę zasługuje poczesne miejsce, jakie w tej charakterystyce zajmują Żydzi. Wbrew rozpowszechnionym gdzieniegdzie stereotypom położenie prawne ludności żydowskiej w średniowiecznej i nowożytnej Polsce należało do najkorzystniejszych w Europie.

"Żydzi tułający się proszą Kazimierza Wielkiego o przytułek w Polsce" Wojciecha Gersona.

fot.domena publiczna Żydzi tułający się proszą Kazimierza Wielkiego o przytułek w Polsce Wojciecha Gersona.

Począwszy od czasów piastowskich, Żydzi otaczani byli szczególną protekcją książąt, jako „ludzie skarbu książęcego”. Przywilej księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego z 1264 roku, powtórzony w głównych punktach w następnym stuleciu przez Kazimierza Wielkiego, gwarantował ludności żydowskiej ochronę ze strony prawa publicznego.

Komentarze (1)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.