Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Jak naprawdę wyglądały i funkcjonowały średniowieczne polskie zamki?

Zamek na ilustracji Flamandzkiego Mistrza z XIII wieku.

fot.domena publiczna Zamek na ilustracji z XIII wieku.

W potocznym wyobrażeniu średniowieczne zamki kojarzą się z budowlami obronnymi o wysokich murach najeżonych blankami, z rozmieszczonymi na ich obwodzie basztami, oraz wysokimi wieżami stojącymi na dziedzińcu. Taka forma nierzadko ma więcej wspólnego ze światem bajek niż z naszą wiedzą na temat średniowiecznej architektury.

Choć trudno wyobrazić sobie zamek pozbawiony wieży, to jednak takie budowle powstawały i wcale nie należały do wyjątków. Mimo wszystko wieża nie tylko dziś, ale również przed wiekami pełniła ważną rolę ze względu na swoją symbolikę. Nierzadko zamkowa zabudowa ograniczała się niemal wyłącznie do wieży będącej zarazem fortyfikacją i mieszkaniem właściciela.

Czym jest zamek?

Powszechnie przyjmuje się popularną definicję średniowiecznego zamku jako budowli z murowanym obwodem obronnym, w którego obrębie znajdowało się mieszkanie feudała wraz z zabudową gospodarczą, a często również sakralną. Ludzie średniowiecza zamkami nazywali jednak bardzo różne obiekty, również takie, które w całości zbudowane były z drewna.

Nie każdy obiekt określany przez nas zamkiem posiadał murowany obwód obronny. Zamkiem mogła być również wolnostojąca wieża mieszkalno-obronna, której jedynym zabezpieczeniem była grubość kamiennych lub ceglanych ścian, wysokość utrudniająca dostęp (często w połączeniu z ulokowaniem na ziemnym kopcu), a czasem także drewniana palisada. Nie ma żadnych przeciwwskazań, aby uznawać je za małe, prywatne zamki.

Zamek w Malborku to jedna z głównych średniowiecznych atrakcji Polski... choć wcale nie budowali go Polacy. Na zdjęciu Zamek Wysoki.

fot.Wisniowy, domena publiczna Zamek w Malborku to jedna z głównych średniowiecznych atrakcji Polski… choć wcale nie budowali go Polacy. Na zdjęciu Zamek Wysoki.

Polski zamek – czyli jaki?

Liczne przemieszczenia granic państwowych na przestrzeni setek lat sprawiły, że w obecnych granicach Polski znajdują się zamki, które praktycznie nigdy nie były polskie, a wiele polskich warowni, związanych z naszą historią przez wieki, obecnie znajduje się poza granicami kraju.

Zamek w Malborku zbudowali Krzyżacy na przełomie XIII-XIV wieku (i przez kolejne sto lat rozbudowywali). Przekazano go polskiemu królowi w połowie XV stulecia. W Polsce pozostawał do rozbiorów, następnie wszedł w posiadanie Prus/Niemiec, by po zakończeniu II wojny światowej ponownie znaleźć się w granicach naszego kraju.

Z drugiej strony, przykładem zamku, który odegrał istotną rolę w naszej historii i kulturze, a dziś pozostaje daleko poza granicami Polski, jest potężna twierdza w Kamieńcu Podolskim, ostatni średniowieczny w formie zamek wzniesiony przez polskiego króla już na progu czasów nowożytnych.

Po co w zamku wieża?

Trudno precyzyjnie określić, kiedy rozpoczyna się historia zamków w Polsce. W pełni wykształcone – z murami obronnymi, wieżami, domami mieszkalnymi, a nierzadko także kaplicami – powstają na ziemiach polskich dopiero około połowy XIII stulecia, już po katastrofalnym w skutkach najeździe Mongołów.

Wcześniej w architekturze polskiej pojawiają się jedynie pewne elementy zamkowej architektury, wznoszone w obrębie drewniano-ziemnych wałów piastowskich grodów lub wprost na tych wałach. Są to cylindryczne lub czworoboczne kamienne wieże, przez badaczy określane z niemiecka jako bergfriedy, a w polskiej tradycji zwane stołpami. Pełniły funkcję wież ostatecznej obrony. Były na ogół bardzo wysokie, ale niezbyt wygodne, nie nadawały się do dłuższego zamieszkiwania i wykorzystywano je głównie w celach obronnych.

Komentarze (5)

  1. Anonim Odpowiedz

    Niestety nie. Jest kilka przypuszczalnych lokalizacji, w większości jeszcze nie badanych, a te, które sprawdzono okazały się chybione.

Odpowiedz na „Piotr MelchowiczAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.