Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Polska pomoc dla Żydów. Jak powstała i czym była Żegota?

Tabliczka „Nur für Juden – Tylko dla Żydów” na warszawskim tramwaju w październiku 1940 roku.

fot.Bundesarchiv, Bild 183-L14404 / CC-BY-SA 3.0 Tabliczka „Nur für Juden – Tylko dla Żydów” na warszawskim tramwaju w październiku 1940 roku.

Polski rząd w Londynie, pomimo tragicznej sytuacji całego społeczeństwa, miesięcznie przekazywał nawet po kilka milionów złotych, by pomóc przetrwać polskim Żydom. Kto zorganizował Radę Pomocy Żydom „Żegota”? Jak powstał jej słynny kryptonim? Jak funkcjonowała ta organizacja? Ilu ludziom uratowała życie?

W obliczu nieuniknionej zagłady tysiące Żydów wyrywało się zza murów gett i szukało schronienia w „aryjskich” dzielnicach miast lub wsi, mimo wszelkich związanych z tym zagrożeń. Większość uciekinierów pozbawiona była możności pracy i środków do życia. Byli to częstokroć ludzie chorzy, wynędzniali fizycznie, zazwyczaj pozbawieni dokumentów, pieniędzy, zwracający swym wyglądem uwagę niepowołanych osób. Oparcie w prywatnych znajomościach wśród rodzin polskich przestało być wystarczające.

Zabiedzone społeczeństwo

Społeczeństwo polskie ulegało coraz dotkliwszej pauperyzacji: śmiesznie niskie płace urzędowe, niemal fikcyjne przydziały żywności i stały wzrost cen artykułów pierwszej potrzeby na czarnym rynku – stawiały w krytycznej sytuacji przeciętne polskie rodziny robotnicze czy urzędnicze. (…) Brakowało podstawowych środków materialnych dla najskromniejszego utrzymania własnej rodziny.

W tych warunkach olbrzymia większość Polaków pozbawiona była – mimo najlepszych chęci – jakichkolwiek możliwości niesienia pomocy materialnej uciekinierom z gett. Tymczasem zaś potrzeby niesienia pomocy ukrywającym się Żydom wzrastały i zachodziła konieczność podjęcia szerzej zorganizowanej akcji, która objęłaby planowo i wszechstronnie możliwie cały teren Generalnej Guberni.

W gettach brakowało dosłownie wszystkiego. Ratunkiem była pomoc z zewnątrz, którą trudno było zbiedniałym Polakom udzielić. Na zdjęciu przeludniona ulica Smocza w warszawskim getcie w 1941 roku.

fot.Bundesarchiv, Bild 101I-134-0782-24 / Knobloch, Ludwig / CC-BY-SA 3.0 W gettach brakowało dosłownie wszystkiego. Ratunkiem była pomoc z zewnątrz, którą trudno było zbiedniałym Polakom udzielić. Na zdjęciu przeludniona ulica Smocza w warszawskim getcie w 1941 roku.

Liczne wypowiedzi prasy tajnej przygotowały już dostatecznie grunt do nadania tego rodzaju poczynaniom pewnych stałych form organizacyjnych. Myśl ta dojrzewała równocześnie w kilku różnych środowiskach polskiego podziemia.

Specjalna instytucja pomocy

Zabiegi wokół utworzenia w okupacyjnej Polsce specjalnej instytucji pomocy Żydom, która korzystałaby dla realizacji swych celów z poparcia materialnego rządu, podejmowane były w lecie 1942 roku równolegle przez szereg osób ze środowisk katolickich, demokratycznych i syndykalistycznych.

Rozmowy w tej sprawie z Kierownictwem Delegatury Rządu na Kraj (z pełnomocnikiem rządu – prof. Janem Piekałkiewiczem, z dyrektorem Departamentu Spraw Wewnętrznych – Leopoldem Rutkowskim, i z ówczesnym dyrektorem Departamentu Opieki Społecznej – inż. Janem Stanisławem Jankowskim) prowadzili m.in. działacze Stronnictwa Demokratycznego Czesława i Teofil Wojeńscy, przewodniczący Związku Syndykalistów Polskich Stefan Szwedowski, wybitna pisarka Zofia Kossak oraz współdziałająca z nią Wanda Krahelska-Filipowiczowa.

Ostatnią książkę Władysława Bartoszewskiego, pt. "Polacy - Żydzi - okupacja" można kupić na stronie wydawnictwa Znak.

Ostatnią książkę Władysława Bartoszewskiego, pt. „Polacy – Żydzi – okupacja” można kupić w naszej oficjalnej księgarni.

Również inż. Jerzy Makowiecki – działacz Stronnictwa Demokratycznego, a zarazem kierownik Wydziału Informacji BIP KG AK, Stanisław Herbst Henryk Woliński i inni jeszcze działacze podziemia widzieli konieczność podjęcia szerszej akcji w tym zakresie. Szło mianowicie o utworzenie instytucji, która reprezentowałaby ogół sił demokratycznych polskiego ruchu podziemnego, a przy tym operatywnej i dysponującej odpowiednimi środkami materialnymi.

Skąd wzięła się nazwa Żegoty?

Koncepcję tę zrealizowały ostatecznie Zofia Kossak-Szatkowska („Weronika”), przewodnicząca katolickiej organizacji społecznej Front Odrodzenia Polski (FOP) i Wanda Krahelska-Filipowiczowa („Alina”), znana ze swej działalności niepodległościowej w ramach polskiego ruchu socjalistycznego przed I wojną światową. Tymczasowy Komitet im. Konrada Żegoty – taki kryptonim przyjął pierwszy komitet pomocy Żydom – powołany został przez Delegaturę 27 września 1942 roku i działał do 4 grudnia tegoż roku.

Komentarze (4)

    • WIOLA S Odpowiedz

      Jaką obojętność ? Co Ty piszesz ? Przecież Polacy jako jedyny naród pomimo grożącej śmierci i śmierci bliskich pomagali Żydom…

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.