Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Wacław II (król Czech 1278-1305, król Polski 1300-1305)

Wacław II

fot.domena publiczna Wacław II

Wacław II (ur. 1271, zm. 25 VI 1305) – król Czech od 1278, książę krakowski od 1291, król Polski od 1300, syn króla czeskiego Przemysła Ottokara II i Kunegundy, księżniczki ruskiej.

Gdy miał siedem lat, jego ojciec zginął w bitwie pod Dürnkrut (Suchymi Krutami, 1278). Wacław znalazł się pod opieką margrabiego brandenburskiego Ottona. Został potraktowany jako zakładnik, przebywał w Berlinie i Spandau. Pobyt ten zaważył mocno na jego wychowaniu i wykształceniu, stąd prawdopodobnie brała się jego podejrzliwość i nerwowość. W 1283 r. Otton zrzekł się regencji, a władze przejęła matka ze swoim kunkubinem (od 1285 mężem) Zawiszą z Falkensteinu, który stał się nowym opiekunem i wychowawcą Wacława.

W 1285 r. otrzymał Czechy i Morawy jako lenno z rak króla niemieckiego Rudolfa I Habsburga i poślubił jego córkę Jutę. W tym samym roku zmarła matka Wacława, Kunegunda, a Zawisza z Falkensteinu był powoli odsuwany od wpływu na sprawy państwa, tym bardziej że stanął na czele opozycji możnowładczej i był zwolennikiem kontynuowania polityki antyhabsburskiej Przemysła Ottokara (w 1290 został uwieziony i stracony). Pod wpływem Habsburgów, a bezpośrednio żony Juty i biskupa praskiego Tobiasza, nastąpiła zmiana kierunku ekspansji Wacława, który zainteresował się rozbitą na dzielnice Polską. W 1289 r. zhołdował księstwo bytomskie, w 1291 r. cieszyńskie i opolskie, a w 1292 r. raciborskie. W 1290 r. zgłosił pretensje do spadku po Henryku IV Prawym, poparte przez Rudolfa Habsburga. Dotyczyły one nie tylko księstwa wrocławskiego, ale i Małopolski. W tym ostatnim przypadku powołał się na pokrewieństwo z Gryfiną, wdową po Leszku Czarnym, która była jego ciotką.

Na przełomie 1290/91 r. zawarł umowę z Przemysłem II, który zrzekł się na jego rzecz swych praw do ziemi krakowskiej. Wykorzystując poparcie możnowładztwa i biskupa krakowskiego, w latach 1291-1292 ustanowił swą władzę w Krakowie. Usiłował mu w tym przeszkodzić Władysław I Łokietek, który w tym czasie zajął Sandomierz. Wacławowi udało się pokonać Łokietka, a następnie w Sieradzu zmusić do rezygnacji z pretensji do Małopolski. Dążąc do utwierdzenia swojej władzy w Małopolsce, w 1291 r. nadał w Lutomyślu przywilej na rzecz duchowieństwa i rycerstwa, potwierdzający wszystkie dawne prawa i wolności oraz uznający wszystkie darowizny ziemskie swoich poprzedników na tronie krakowskim. W 1300 r., po wypędzeniu z Wielkopolski Władysława Łokietka, za wolą i zgodą społeczeństwa został w sierpniu 1300 r. koronowany w Gnieźnie przez arcybiskupa Jakuba Świnkę na króla Polski. W tym też okresie podporządkował sobie Pomorze Gdańskie, uznając rządy rodu Święców.

Dla wzmocnienia swojej pozycji w Polsce zaręczył się w 1300 r. z córką Przemysła II, Ryksa (Reiczką), która w momencie ślubu (1303) przyjęła imię Elżbieta. W 1301 r. Wacław, jako wnuk Beli IV, wysunął pretensje do spadku po Arpadach. Wkroczył z wojskami do Budy i nakazał koronację swego syna Wacława III, zaręczonego od 1298 r. z Elżbietą, córką króla Węgier Andrzeja III. Wywołało to konflikt z papieżem, który popierał Andegawenów, i Albrechtem Habsburgiem. W tym samym roku rozszerzył swe wpływy na Śląsku, przejmując opiekę nad małoletnimi władcami księstw wrocławskiego, legnickiego i brzeskiego. Tracąc poparcie magnatów węgierskich na rzecz Karola Roberta Andegaweńskiego, w 1304 r., po nieudanej wyprawie na Węgry, zabrał syna do Pragi, wywożąc jednocześnie węgierskie insygnia koronacyjne. W tym samym czasie nastąpiła interwencja umacniającego swoją pozycję w Rzeszy Albrechta Habsburga i jego syna Rudolfa, zakończona szczęśliwie dla Czechów klęską wojsk niemieckich pod Kutna Horą.

Wacław już od wiosny 1305 r. niedomagał i zmarł w czasie pertraktacji z Albrechtem Habsburgiem w sprawie zabezpieczenia panowania swego małoletniego syna. Przyczyn śmierci upatrywano bądź w truciźnie, bądź w skutkach rozwiązłego życia, jednak najprawdopodobniej była to gruźlica. Z pierwszą żoną Jutą miał kilkoro dzieci, w tym jedynego syna Wacława III, który został później władcą Czech i Polski, oraz córki: Annę (żonę Henryka, księcia Karyntii), Elżbietę (żonę Jana Luksemburskiego) i Małgorzatę (żonę Bolesława, księcia wrocławskiego). Z drugiego małżeństwa z Ryksą miał córkę Agnieszkę (urodziła się kilka dni po jego śmierci).

Był władcą inteligentnym, nosił się z zamiarem powołania w Pradze uniwersytetu, chociaż był niepiśmienny. Czechy za jego panowania doszły do szczytu potęgi, m.in. dzięki bogactwu, jakie przynosiły kopalnie srebra w Kutnej Horze i Igławie. Umożliwiło mu to wprowadzenie od 1300 r. nowej monety – grosza. Ze śmiercią Wacława II wygasła jego polityka europejska, mimo że układ podpisany z Habsburgami już po jego śmierci (VIII 1305) wypadał korzystnie dla Czech. Jego następca, Wacław III, prawdopodobnie musiał uznać zwierzchnictwo cesarza. Rządy czeskie w Polsce miały pewne znaczenie dla idei odbudowy państwa polskiego. To, co zaważyło na wyborze Wacława, miało głębokie podstawy w poglądach społeczeństwa polskiego. Możni byli zniechęceni do prób zjednoczeniowych podejmowanych przez rodzimych dynastów, do ich nieudolności i swarów. Wacław dał się już poznać jako władca energiczny, potrafiący spacyfikować kraj, przywrócić praworządność, co ułatwiało rozwój gospodarki i handlu. Jednym z argumentów przytaczanych przez zwolenników koronacji w 1300 r. było też pokrewieństwo języka słowiańskiego. Rządy te przyczyniły się do wprowadzenia w Polsce nowego systemu monetarnego opartego na wspomnianym już groszu, a także do unowocześnienia administracji opierającej się na urzędnikach królewskich, starostach, zależnych bezpośrednio od władcy. Ideę tę podjęli później Władysław I Łokietek i Kazimierz III Wielki.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców polskich (Wydawnictwo Poznańskie 1999) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Autor hasła:

Jacek Jaskulski – doktor nauk humanistycznych, historyk mediewista związany z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Biblioteką Kórnicką PAN. Współautor „Słownika władców polskich”, „Słownika władców Europy średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”. Zmarł w 2006 roku.

Nasze publikacje o Wacławie II:

Przemysł II zapłacił najwyższą cenę za zdobycie władzy.

miniatura | 02.06.2019 | Autor:

Polsko-czeska gra o tron

23 czerwca 1290 roku Probus zmarł, nie pozostawiając następcy. Koncepcja odbudowy Polski opartej na Śląsku nie doszła do skutku. Okazało się jednak, że Henryk przekazał Małopolskę… swemu konkurentowi Przemysłowi! Zapewne nie przypuszczał, że jego testament sprowokuje krwawą polsko-czeską…

Najmniej popularny polskich władca na XIX-wiecznej litografii.

artykuł | 17.10.2017 | Autor:

Sześciu polskich władców, którzy absolutnie nikogo nie obchodzą. Kto jest na szarym końcu listy?

Są w tym gronie jedne z najbarwniejszych postaci w polskich dziejach. Twarde dane nie pozostawiają jednak wątpliwości: tymi królami i książętami nikt się nie interesuje.

Materiały na temat Wacława II z portalu CiekawostkiHistoryczne.pl:

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.