Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Największe polskie powstanie. Czy powstanie styczniowe naprawdę nie miało szans powodzenia?

Artur Grottger - Pożegnanie powstańca

fot.domena publiczna Artur Grottger – Pożegnanie powstańca

Ponad tysiąc potyczek. Ochotnicy ze wszystkich zaborów i warstw społecznych. Sprawna dyplomacja. Polacy, chwytając za broń w 1863 roku, byli lepiej przygotowani do walki niż trzydzieści lat wcześniej. Czego zabrakło do zwycięstwa?

Powstanie 1863-1864 było najdłużej trwającym zrywem niepodległościowym w epoce porozbiorowej, do bezpośredniej walki wciągnęło wszystkie warstwy społeczeństwa polskiego, odcisnęło się silnie na ówczesnych stosunkach międzynarodowych, a wreszcie spowodowało ogromny przełom społeczny i ideowy w dziejach narodowych, co wywarło decydujący wpływ na rozwój nowoczesnego społeczeństwa polskiego.

Genezy powstania styczniowego szukać należy w stałym dążeniu kolejnych pokoleń do odzyskania niepodległości państwowej, europejskich ruchach narodowych lat 60-tych XIX w., zwłaszcza włoskiego, oraz osłabieniu Rosji po klęsce w wojnie krymskiej, co doprowadziło do liberalizacji jej polityki wewnętrznej. Dla Polaków przyniosło to uwolnienie syberyjskich zesłańców, wstrzymanie rekrutacji do wojska rosyjskiego, utworzenie Akademii Medyko-Chirurgicznej i Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim.

Droga do powstania

Jednakże nadzieje na szersze koncesje polityczne car Aleksander II w 1856 r. przeciął słowami „żadnych marzeń” (point de rêveries). Polskie patriotyczne kręgi liberalno-konserwatywne, głównie ziemiańskie, skupione wokół Andrzeja Zamoyskiego liczyły na przywrócenie w Królestwie Polskim statusu konstytucyjnego sprzed 1830 r., natomiast demokratyzujące środowiska młodzieży i części mieszczaństwa, ośmielone osłabieniem Rosji i zwycięstwem włoskiego ruchu narodowego, wysuwały hasła niepodległościowe. Pierwsi jako umiarkowani zyskali nazwę „białych”, drudzy „czerwonych”, co było synonimem rewolucjonistów.

"Żadnych marzeń, panowie!" (Aleksander II)

fot.domena publiczna „Żadnych marzeń, panowie!” (Aleksander II)

Najważniejszym problemem społeczno-gospodarczym, ale także politycznym, była „kwestia włościańska”, czyli likwidacja pańszczyzny i uwłaszczenie chłopów, którzy stanowili ok. 70 % ludności. Koła ziemiański godziły się na uwłaszczenia za odszkodowaniem właścicieli w formie wykupu ziemi przez chłopów, zaś demokratyczny ruch niepodległościowy żądał bezwarunkowego uwłaszczenia chłopów widząc w tym warunek zwycięskiego powstania przeciw Rosji.

W 1860 r. czerwoni zainicjowali manifestacje religijno-patriotyczne, które były formą mobilizacji mieszkańców Warszawy, a następnie na prowincji, do wyrażania dążeń politycznych. Jednocześnie konsolidowały się młodzieżowe kółka konspiracyjne tworząc struktury Ruchu zwróconego przeciw Rosji. Zaatakowanie przez wojsko rosyjskie 27 lutego 1861 manifestacji patriotycznej w rocznicę bitwy grochowskiej przyniosło pierwsze krwawe ofiary: na Placu Zamkowym padło 5 zabitych.

Komentarze

brak komentarzy

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.