Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Targowica. Co każdy powinien wiedzieć o konfederacji, która stała się symbolem zdrady?

Wieszanie podobizn zdrajców. 1794 rok

Wieszanie podobizn zdrajców. 1794 rok

Caryca Katarzyna II utrzymywała, że tylko wspiera „prawdziwych polskich patriotów” w walce z gwałcącym wolność „rewolucyjnym sejmem”. Przywódcy Targowicy myśleli o własnym interesie. A król? Nie miał złudzeń i sam przystąpił do konfederacji targowickiej.

Sejm Czteroletni (1788-1792) który przyniósł bunt przeciw hegemonii rosyjskiej w Rzeczypospolitej, miał nie tylko wrogów zagranicznych, ale i wewnętrznych. Byli nimi zwłaszcza hetmani koronni: wielki – Franciszek Ksawery Branicki oraz polny – Seweryn Rzewuski. Marzyli oni o przywróceniu pozycji buławy z czasów saskich, tymczasem reformy sejmu szły w kierunku dalszego osłabiania hetmaństwa.

Trzecim czołowym wrogiem sejmu stał się Stanisław Szczęsny Potocki, generał artylerii koronnej, najbogatszy właściciel ziemski w województwach ukrainnych, spoufalony z penetrującymi kresy rosyjskimi generałami. Już w styczniu 1789 roku opuścił on sejm, później wyjechał z kraju.

Z Wiednia latem 1790 roku przesyłał do Polski listy otwarte, zręcznie atakujące orientację sejmu na Prusy. Rzewuski z kolei ostrzegał od końca 1789 roku przed dziedzicznością tronu, zrealizowaną ostatecznie w Konstytucji 3 Maja. Już od schyłku 1788 roku szukał przeciw sejmowi zagranicznych protektorów, najpierw w Berlinie, potem w Wiedniu, wreszcie w Petersburgu. Rosja stała się ostatecznie nadzieją wszystkich przeciwników „rewolucyjnego sejmu”.

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja. Obraz Jana Matejki.

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja. Obraz Jana Matejki.

Ratunek dla „zbłąkanego narodu”

Na długo przed Ustawą Rządową 3 Maja 1791 roku, bo już w połowie listopada 1790 roku Rzewuski wysłał do Katarzyny II memoriał z apelem o stworzenie skierowanej przeciw Sejmowi Wielkiemu konfederacji. Jej szefa upatrywał w cieszącym się zaufaniem nad Newą Potockim, a cel – w przywróceniu „dawnego rządu”, czyli zniweczeniu wszystkich sejmowych reform. Szczęsny Potocki też już przed uchwaleniem Konstytucji 3 Maja zapewniał polityka numer dwa w Imperium, Grigorija Potiomkina, że gdy tylko rosyjska władczyni da sygnał do akcji, on pośpieszy na ratowanie „zbłąkanego narodu”.

Katarzyna II nie wątpiła, że podobnie uczyni Branicki, pozostający w tajnych kontaktach z Potiomkinem. Już w październiku 1790 roku caryca zapowiadała temu ostatniemu, że po zwycięstwie nad Turcją w Polsce „utworzymy rekonfederację” na czele ze Szczęsnym Potockim. Latem 1791 roku, spodziewając się rychłego pokoju z Portą, przekazała Potiomkinowi podstawowe zalecenia. Miał patronować utworzeniu przez Potockiego możliwie dużego stronnictwa, które powinno wezwać Rosję na pomoc. Katarzyna II od razu przewidywała wariant rozbiorowy, ale to miało pozostać przed Polakami tajemnicą.

Komentarze (22)

  1. Zenek Koroś Odpowiedz

    Czym różnią się dzisiejsze działania opozycji od tych, które realizowali targowiczanie? Jedni i drudzy chcą na siłę uszczęśliwiać naród, przywracać dawne ustawy, proszą o pomoc obce rządy.

    • kamyczek Odpowiedz

      to proste Targowica była przeciwko zachodowi, konstytucji, miała pełne poparcie kościoła i wciągała Polskę w ręce Rosji – obecna opozycja jest za zachodem, za konstytucją, nie ma poparcia kościoła i jest przeciwko wypychaniu nas z zachodu i przez to wpychaniu w ręce Rosji – przeciwko „zgniłemu” zachodowi, przeciwko konstytucji i posiadającą poparcie kościoła (o wypychaniu nas z zachodu i przez to wpychaniu nas w ręce Moskwy) to jest nas PiS-owski rząd… to kto jest targowicą?

        • anonim

          Targowica była przede wszystkim przeciwko reformom. Mówiąc dzisiejszym językiem optowała za tym, żeby było jak było. Konstytucja 3 Maja była dla niej zamachem stanu, mimo tego że sejmiki w zdecydowanej większości ją aprobowały.

  2. Dex Odpowiedz

    Wbrew temu czego można się dzisiaj dowiedzieć z czytanek dla dzieci, trzeciomajowej konstytucji prawie nikt nie popierał a Targowicę prawie każdy. Niemal wszyscy uważali przystąpienie do niej za patriotyczny obowiązek. Członkostwo w konfederacji było tak popularne i liczne, że jej władze musiały zamknąć listę przyjęć..Jeszcze jedno spostrzeżenie – konstytucja była nielegalna a Targowica tak.

      • Dex Odpowiedz

        Źródła? Masowe popieranie Targowicy czy nielegalność konstytucji to wiedza dość powszechna i znajdziesz ją w pierwszej lepszej książce historycznej dotyczącej okresu rozbiorowego. Jedyne czego w nich nie znajdziesz to np. krytyki konstytucji która była dziadowska i prymitywna nawet jak na tamte czasy oraz zerwania z podziałem na zdrajców targowiczan i patriotów trzeciomajowych. To nie jest takie proste. Ale jeśli się upierasz to proszę: Howard Lord „Drugi rozbiór Polski”, Andrzej Zahorski „Stanisław August – polityk” albo Andrzej Andrusiewicz „Carowie i cesarze Rosji”.

    • anonim Odpowiedz

      Referendum trzeciomajowe, to znaczy sejmiki z 14 lutego 1792 roku, których lwia część zaakceptowała Konstytucję 3 Maja, dowiodło, że uchwalona w trybie zamachu stanu Ustawa Rządowa cieszyła się poparciem prawie całego społeczeństwa.

  3. Julek polny koronny Odpowiedz

    Sejm był BE, Targowica była CACY.
    Sejm orientował się na Prusy!
    Bismarck zjednoczył kraje niemieckie, Prusy włączył do Niemiec, Polska byłaby w Niemczech, Adolf kanclerzem, a może i królem?
    Puknijta się w czerepy.
    Tak się utarło, że PANOWIE Branicki, Rzewuski, Potocki zaprzedali się carycy….
    W latach po 1918 Piłsudski optował za Niemcami, Dmowski za Rosją…
    To było dobre w PRL, kiedy to panowie ciemiężyli, a Ciemny Lud był ciemny.
    Teraz Ciemny Lud jest oświecony. Oświecony jak cholera i wie co ma wiedzieć.I kogo mądrze wspierać przy urnach. A to, że to się może skończy podobnie jak Targowica, Rozbiór i zejście z areny – tego jeszcze nie wie. Acha – i atomowa pustynia na 1840 lat.
    W polityce nie ma sentymentów, a jedynie interesy. A kto ma rację?
    Mocniejszy.

  4. Tazzz Odpowiedz

    Jest to dosć zabawne, jak zwolennicy prawicy, orientujący się wyznaniowo na Kościół Katolicki w polskim, walczącym zamkniętym wydaniu, a politycznie na putinowski zamordyzm, mówią że opozycja to Targowica. Dla KK największym wrogiem są zachodnie ideały oświeceniowe, tamtejszy świecki charakter państwa i praworządność, która uniemożliwia typowo rosyjską kleptokrację. Targowica była anty-modernizacyjna i taka sama jest obecna prawdziwa targowica, czyli nie rozumiejący świata prawicowy populizm który odrzuca dorobek naukowy i społeczny zachodu, próbuje ożenić tron i ołtarz na wzór wschodni. Jak słyszę że PO to Targowica to sobie myślę, jaką bandą nieuków jest nasze społeczeństwo i jak bardzo nie odróżnia historii od mitologii. To ilu tam biskupów podpisało tą konfederację bo coś nic nie pisze w artykule ?

    • Gwuzdz Odpowiedz

      Dorobek… czyt. Upadek, jak ci sie tak tam podoba, to tam zyj i z socjalu rzryj. Nie masz pojecia czym jest historia narodu i jej spuscizna bos komunista a oni nie maja narodowosci.

Odpowiedz na „BoloAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.