Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Iwan III Srogi (wielki książę moskiewski 1462-1505)

Iwan III Srogi (fot. domena publiczna)

fot.domena publiczna Iwan III Srogi (fot. domena publiczna)

Iwan III Srogi (ur. 22 I 1440 w Moskwie, zm. 27 X 1505 w Moskwie) – wielki książę moskiewski w latach 1462-1505, sporadycznie używał tytułu cara, w dawnej literaturze zwany czasem „Srogim”. Syn Wasyla II i Marii. Dwukrotnie żonaty. Z Marią (zm. 1467), córką księcia Borysa Twerskiego, miał syna Iwana Młodego (1458-1490), następcę tronu ożenionego z córka Stefana Wielkiego, hospodara mołdawskiego, Heleną. Z tego związku urodził się Dymitr (1483-1509), ogłoszony następcą tronu i koronowany na wielkiego księcia moskiewskiego 4 lutego 1498 r., następnie odsunięty od tronu przez drugą żonę Iwana III Zofię (Zoe, 1448-1503), córkę Tomasza Paleologa, despoty Morei.

Z tego związku urodziło się dziewięcioro dzieci, m.in. Helena, żona Aleksandra, wielkiego księcia litewskiego i króla polskiego, Wasyl III i Andrzej, książę staricki (1490-1536).
Od 1450 r. współrządził państwem obok ociemniałego ojca. Wielki polityk i strateg, uznawany jest za twórcę scentralizowanego państwa moskiewskiego. Działalność swoją skierował na zjednoczenie całej Rusi północno-wschodniej. Rozpoczął od likwidacji księstw jarosławskiego (1463) i rostowskiego (1474). Po krwawej rozprawie zlikwidował republikę Wielkiego Nowogrodu (1478).

Na arenie międzynarodowej głównymi przeciwnikami Moskwy była Wielka Orda i państwa Jagiellonów. Jego sukcesy były możliwe dzięki słabości Wielkiej Ordy, której chan Achmet musiał w 1480 r. zrzec się daniny od Moskwy, co jest symboliczna datą kończącą dwieście czterdzieści lat zależności Rusi od Tatarów. Po likwidacji księstwa twerskiego (1489) oraz uzależnieniu Riazania i Wiatki, wysunął roszczenia do panowania nad całą Rusią, co oznaczało konflikt z Litwą.

Skierowanie polityki Jagiellonów na Czechy i Węgry pozwoliło Iwanowi III na rozpoczęcie walk (1487) na pograniczu. W dwóch wojnach (1492-1494 i 1500-1503) przyłączył do Moskwy księstwa wierchowskie (nad górną Oką), Wiaźmę, ziemie czernihowsko-siewierskie, wschodnią smoleńszczyznę i Toropiec – co stanowiło ok. 30% obszaru Wielkiego Księstwa Litewskiego. Działał w przymierzu z chanem krymskim Mengli Gerejem i wspólnie doprowadzili do upadku Wielkiej Ordy, co w przyszłości pozwoliło Moskwie na opanowanie Powołża.
W dyplomacji umiejętnie posługiwał się propagandą religijną. Wykorzystując upadek Konstantynopola, jako przeciwnik unii kościelnej z Rzymem, ogłosił Moskwę „trzecim Rzymem”, a siebie opiekunem wszystkich wyznawców obrządku greckiego. Umocnił autorytet międzynarodowy Moskwy, utrzymywał kontakty z Austrią, Krymem, Turcją, Persją. Dał podwaliny samowładztwa (samodzierżawie) w Rosji. Stworzył administrację centralną (prikazy) i nowy kodeks praw (Sudiebnik, 1497). Za jego panowania rozwinęło się budownictwo, powstał moskiewski Kreml, kamienne twierdze w Tule, Kołomnie i Iwangorodzie.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców Europy średniowiecznej (Wydawnictwo Poznańskie 2005) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Autor hasła:

Krzysztof Pietkiewicz – profesor doktor habilitowany, historyk specjalizujący się w historii Europy Wschodniej, związany z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autor wielu publikacji, poświęconych m. in. historii Litwy i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Współautor „Słownika władców Europ średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.