Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Filip IV Habsburg (król Hiszpanii 1621–1665 i Portugalii 1621–1640)

Portret Filipa IV Habsburga.

fot.Diego Velázquez/domena publiczna Portret Filipa IV Habsburga.

Filip IV (ur. 8 IV 1605 w Valladolid, zm. 17 IX 1665 w Madrycie) – król Hiszpanii od 1621 roku, król Portugalii w latach 1621–1640. Syn Filipa III, króla Hiszpanii i Portugalii, oraz Małgorzaty, córki Karola, arcyksięcia austriackiego na Styrii, Karyntii i Krainie. Z pierwszego związku małżeńskiego z Elżbietą (1602–1644), córką Henryka IV, króla Francji, miał dwoje dzieci: przedwcześnie zmarłego syna Baltazara Karola i Marię Teresę (1638–1683), wydaną za Ludwika XIV, króla Francji. Z druga żoną, Maria Anną (1635–1696), córką cesarza Ferdynanda III, pozostawił syna Karola II (1661–1700) od 1665 roku króla Hiszpanii, i córkę Małgorzatę Teresę (1651–1673), żonę cesarza Leopolda I. Pochowany w Escorialu.

Był niemal obojętny wobec rządów państwem, które sprawował w jego imieniu w latach 1621–1643 pierwszy minister Gaspar de Guzmán, książę Olivares. Energiczny minister dążył do unifikacji i centralizacji monarchii oraz zdecydowanie zwalczał nadużycia aparatu urzędniczego.

W polityce zagranicznej zabiegał o przywrócenie Hiszpanii miejsca, jakie zajmowała za czasów Filipa II. Korzystając z upływu dwunastoletniego rozejmu zawartego w 1609 roku z Republiką Zjednoczonych Prowincji, podjął próbę zgniecenia Niderlandów Północnych, wspierając równocześnie Habsburgów austriackich na terenie Rzeszy. Działania wojenne prowadzone od 1621 roku przyniosły początkowo Hiszpanom spore sukcesy, m.in. zajęcie wspólnie z oddziałami cesarskimi Palatynatu Reńskiego (1621–1622), zdobycie Bredy (1625).

Plany Olivaresa zostały udaremnione przez Francję, która w 1635 roku przystąpiła do wojny trzydziestoletniej po stronie obozu protestanckiego. Wielkie zwycięstwo admirała holenderskiego Maartena Trompa nad flotą Filipa pod Downs (10 X 1639) złamało ostatecznie potęgę morską Hiszpanii. Podobne znaczenie miała klęska piechoty hiszpańskiej, poniesiona w starciu z Francuzami pod Rocroi (19 V 1643). Zdziesiątkowanie sił zbrojnych, utrata ważnych twierdz w Niderlandach i w rejonie Pirenejów – m.in. Bredy (1637), Arras (1640), Perpignan (1642), Dunkierki i Lens (1646) – skłoniły Filipa do zawarcia pokoju z Republiką Zjednoczonych Prowincji (traktat w Munster, 30 I 1648).

Wyrazem ostatecznego upadku Hiszpanii na arenie międzynarodowej był traktat pirenejski (7 XI 1659), kończący wojnę z Francją. Filip został zmuszony do zrezygnowania na rzecz Francji z Roussillon, Cerdagne, Artois, części Flandrii, Hainaut i Luksemburga. Zgodził się również na małżeństwo króla francuskiego Ludwika XIV z infantką hiszpańską Marią Teresą, które stworzyło Burbonom perspektywę opanowania tronu Hiszpanii po wygaśnięciu tamtejszej linii Habsburgów.

Udział Hiszpanii w wojnie trzydziestoletniej pogorszył i tak już kiepską sytuację gospodarczą państwa. Podatki nakładane i ściągane w sposób bezwzględny przez Olivaresa doprowadziły do wybuchu powstań na ziemiach hiszpańskich. W maju 1640 roku zbuntowali się Katalończycy, którzy w styczniu 1641 roku zadeklarowali wierność i zależność wobec króla Francji. Rząd madrycki stłumił to powstanie z wielkim trudem dopiero w końcu 1652 roku.

Poważne konsekwencje miała rewolta wzniecona w grudniu 1640 roku w Portugalii. Interwencje zbrojne organizowane po obaleniu rządów Filipa i ogłoszeniu królem Portugalii księcia Bragança, jako Jana IV, zakończyły się klęską Hiszpanii, która musiała pogodzić się z utratą tego kraju. Na okres panowania Filipa przypadła działalność wybitnych dramaturgów hiszpańskich, Calderóna de la Barca i Tirsa de Molina. Monarcha interesował się sztuką, popierał Petera Paula Rubensa i Diega Velázqueza, który był jego malarzem nadwornym.

Autor hasła:

Andrzej Kamieński – doktor habilitowany, historyk specjalizujący się w historii nowożytnej, związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Autor wielu publikacji poświęconych m. in. dynastii Hohenzollernów. Współautor „Słownika władców Europ średniowiecznej”, „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej” oraz „Słownika władców polskich”.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.