Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Edward I Długonogi (król Anglii 1272–1307)

Portret Edwarda I Długonogiego.

fot.domena publiczna Portret Edwarda I Długonogiego.

Edward I Długonogi (ur. 17 VI 1239 w Westminsterze, zm. 7 VII 1307 w Burgh by Sands, hr. Cumberland) – król Anglii od 1272 roku z dynastii Plantagenetów. Syn Henryka III, króla Anglii, i Eleonory Prowansalskiej. Miał dwie żony: Eleonorę Kastylijską, córkę Ferdynanda III, króla Kastylii, przyrodnią siostrę Alfonsa X, króla Kastylii i Leónu, oraz Małgorzatę, córkę króla Francji Filipa III. Miał dziewiętnaścioro dzieci, m.in. Edwarda II.

Już za życia ojca prowadził aktywną politykę. W 1254 roku otrzymał hrabstwo Gaskonii, wyspy na kanale La Manche oraz Irlandię i Walię. Po ślubie z Eleonorą Kastylijską zorganizował własny dwór i radę. W polityce wewnętrznej popierał skrzydło baronów, na czele z Szymonem z Montfort, które dążyło do reform. Wraz z ojcem uznał prowizje oksfordzkie (1258), lecz zdecydowanie przeciwstawił się uchwaleniu prowizji westminsterskich. W czasie konfliktu ojca z Montfortem i tzw. wojny baronów stał po stronie króla.

W bitwie pod Lewes (1264) został wzięty do niewoli. Po ucieczce spod kontroli Montforta zorganizował rojalistów, a następnie pobił armię buntowników pod Evesham (1265). Od tego czasu ojciec powierzył mu pełną kontrolę nad rządami w kraju.

W latach 1270–1272 Edward brał udział w ósmej wyprawie krzyżowej. Podobnie jak przed laty Ryszard Lwie Serce stał u boku króla Francji Filipa II Augusta, tak teraz Edward wyruszył wraz z Ludwikiem IX Świętym. Ten jednak zmarł na zarazę w Afryce i Edward dalszą podróż odbył sam. W Syrii, widząc rozpad Królestwa Jerozolimskiego, rozczarował się do idei krucjaty. W Ziemi Świętej cudem uniknął śmierci, zdradziecko raniony zatrutym sztyletem. W chorobie dobiegła go wieść o śmierci ojca.

W chwili gdy Edward przejmował tron, był już doświadczonym władcą i wodzem. Baronowie angielscy bez sprzeciwu przyrzekli mu wierność i posłuszeństwo, mimo to panowanie Edwarda okazało się bardzo burzliwe. Pierwsza zbuntowała się Walia pod wodzą Llewellyna ap Gruffudda. Edward kilkakrotnie tłumił powstania w Walii, jednak dopiero po zabójstwie przywódców rebelii, Llewellyna i jego brata Dawida, udało się ostatecznie stłumić bunt. Król spacyfikował Walię, mordując szlachtę i rozdając tamtejszą ziemię angielskim baronom. W 1284 roku Edward nadał Walii statut znoszący jej samodzielność. W czasie jednej z wypraw do Walii urodził się pierwszy syn Edwarda, któremu nadał tytuł księcia Walii. Odtąd następcy tronu angielskiego noszą właśnie tę godność.

W następnych latach Edward toczył wojny we Francji o utrzymanie Gaskonii. Do Anglii odwołały go wieści ze Szkocji. W 1286 roku zmarł bowiem, nie pozostawiając męskiego spadkobiercy, ostatni król Szkocji z dynastii Dunkeldów, Aleksander III. Jedyną jego sukcesorką była trzyletnia wnuczka Małgorzata z Norwegii. Panowie szkoccy zgodzili się wtedy na unię personalną z Anglią i planowali wydać Małgorzatę za syna Edwarda. Dziewczynka jednak zmarła w 1290 roku, co otworzyło drogę do sporów pomiędzy szlachtą szkocką.

Poproszony o rozjemstwo Edward poparł Jana Balliola. Ten wraz z całą Szkocją złożył hołd lenny Edwardowi (1292). Król zaczął wprowadzać w Szkocji angielskie prawo i urzędników, co zniechęciło szlachtę szkocką. Wybuchł bunt, tym groźniejszy, że przywódcy rebelii zwrócili się o pomoc do Francji, zawierając z nią w 1295 roku traktat (tzw. stary sojusz). W 1296 roku Edward spacyfikował Szkocję; chcąc, podobnie jak Walię, włączyć ją w obręb królestwa angielskiego. Symbolicznym znakiem tego aktu było wywiezienie z Edynburga Kamienia Przeznaczenia oraz innych insygniów koronacyjnych królów szkockich. Formalnym aktem było złamanie pieczęci królewskiej Szkocji i zmuszenie parlamentu w Edynburgu do uznania zwierzchnictwa Anglii. Te działania przyniosły Edwardowi przydomek „Szkocki Młot”.

W następnych latach Edward był zmuszony tłumić powstanie Williama Wallace’a, które przybrało charakter narodowego zrywu (bitwa pod Falkirk, 1298). Po schwytaniu i egzekucji Wallace’a na czele oporu Szkotów stanął Robert Bruce. W czasie walk z nim Edward zmarł, zaś jego syn i następca prowadził dalej wojny ze Szkocją.

Podczas panowania Edwarda ostatecznie ukształtował się parlament angielski. W 1295 roku król zwołał tzw. wzorcowy parlament (Model Parliament), do którego obok baronów weszli także przedstawiciele rycerstwa wybierani z hrabstw, mieszczanie i duchowieństwo. Działalność Edwarda zaznaczyła się także na polu prawodawstwa. Zlikwidował on sądowe kompetencje szlachty i szeryfów, przenosząc je na urzędników zwanych sędziami pokoju. Zreformował urzędy i armię, nakładając obowiązek służby wojskowej oraz posiadania broni na każdego wolnego obywatela (tzw. statut westminsterski, 1278). Te i inne postanowienia zostały spisane w formie statutów obowiązujących wszystkich obywateli królestwa. Działania na polu kodyfikacji prawa przyniosły Edwardowi przydomek „Angielski Justynian”.

Edward w stylu panowania stawiał sobie za wzór wielkiego poprzednika – Henryka II. Sfery jego aktywności pokrywają się z polityką Henryka II. Tak samo jak on dbał o rozwój terytorialny Anglii, zapewniając spokój na granicach z Walią i Szkocją, a nawet podporządkowując sobie te kraje. Zajmowały go także problemy wewnętrzne kraju, co przyniosło szereg reform prawnych i wojskowych. Był królem z pogranicza dwóch epok: klasycznej monarchii feudalnej, utworzonej na Wyspie przez Wilhelma Zdobywcę, i monarchii stanowej, której pełny rozkwit przyniósł dopiero następny okres. Jego zmagania z Wiliamem Wallace’em w Szkocji zostały przedstawione w nagrodzonym kilkoma Oskarami filmie Braveheart – Waleczne serce (w reżyserii M. Gibsona).

Autor hasła:

Maciej Michalski – doktor habilitowany, historyk mediewista, związany z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autor prac poświęconych m. in. historii idei, historii kobiet oraz historii kształtowania się tożsamości narodowej Słowian w XIX wieku. Współautor „Słownika władców polskich”, „Słownika władców Europy średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców Europy średniowiecznej (Wydawnictwo Poznańskie 2005) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.