Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Stolica polskiej nędzy. Jak bardzo zabiedzony był XIX-wieczny Kraków?

Wiele mówi się o galicyjskiej nędzy. Ale jak naprawdę wyglądało życie w Krakowie pod koniec XIX wieku?

fot.Charles Guillaume Brun/domena publiczna Wiele mówi się o galicyjskiej nędzy. Ale jak naprawdę wyglądało życie w Krakowie pod koniec XIX wieku?

Miasto już w połowie wieku było przeludnione. Kiedy zaczęli docierać do niego mieszkańcy wsi, uciekający przed legendarną galicyjską nędzą, sytuacja stała się tragiczna. Przynajmniej zdaniem tych, którzy na widok biedy nie odwracali wzroku.

Pojęcie biedy nie jest trudne do zdefiniowania. Każdy z lepszym lub mniejszym wyczuciem może ocenić, co się za nim kryje, gdy tylko rozejrzy się wokół siebie. Ale sprawy mają się inaczej, gdy przychodzi do rozważań na temat biedy w czasach minionych, w których brakuje nam danych lub zmuszeni jesteśmy posługiwać się poszlakami

Z reguły o okresach odległych i niedostępnych naszej pamięci myślimy w sposób ograniczony i skrótowy. Co możemy powiedzieć o społeczeństwie zamieszkującym Kraków na przestrzeni jednego stulecia, a dokładnie w okresie zaborów? Istnieją dokumenty prowadzone przez władze austriackie, takie jak spisy ludności, które pozwalają dowiedzieć się czegoś więcej o ówczesnym ubóstwie, lecz są to z reguły dane fragmentaryczne.

Zwłaszcza, że w okresie rewolucji przemysłowej, kiedy nauki społeczne dopiero się formowały, bieda była przedmiotem zainteresowania co najwyżej prasy. Tylko niekiedy interesowała uczonych. Chlubnym wyjątkiem była na przykład Zofia Daszyńska-Golińska, ekonomistka, socjolożka i działaczka społeczna, podejmująca kwestie polityki populacyjnej i społecznej.

Spadek znaczenia miasta

Dzieje Krakowa w XIX wieku podzielić można na trzy okresy. Pierwszy obejmuje lata od początku wieku do Wiosny Ludów, drugi – piętnastolecie od przełomu 1849 i 1850 roku do 1865 roku, a ostatni pozostałą część stulecia. Podział ten zdefiniowały wypadki wypadki polityczne, historyczne i społeczne. Każdy z etapów miał przy tym swoją wewnętrzną dynamikę. Były też wyjątkowo różne: o ile pierwszy to czas stabilizacji i dostatku, drugi można określić jako kryzysowy.

Punktem przełomowym dla Krakowa stało się widoczne na obrazie powstanie z 1846 roku, po którym miasto, wcześniej cieszące się autonomią, zostało włączone do państwa austriackiego. Od tego momentu jego status ciągle spadał.

fot.Siegmund L’Allemand/domena publiczna Punktem przełomowym dla Krakowa stało się widoczne na obrazie powstanie z 1846 roku, po którym miasto, wcześniej cieszące się autonomią, zostało włączone do państwa austriackiego. Od tego momentu jego status ciągle spadał.

Trzeci obejmował powolne wychodzenie z upadku. Miasto i jego mieszkańcy, doświadczeni trudnościami ostatnich dekad, ponownie doświadczyli czegoś na kształt stabilizacji. Choć nie wszyscy – zwłaszcza w drugiej połowie XIX wieku w Krakowie zaroiło się od biedoty z okolicznych wsi.

W przedrozbiorowej Polsce Kraków był jednym z większych ośrodków miejskich. W XIX wieku powoli tracił swoje znaczenie na rzecz innych miast leżących na ziemiach polskich, choć jeszcze przez jakiś czas zachowywał swoją pozycję ekonomiczną. Główna w tym zasługa statusu politycznego. Utworzona na kongresie wiedeńskim Rzeczpospolita Krakowska stała się terytorium pośredniczącym w wymianie dóbr pomiędzy Rosją a Austrią.

Ten stan rzeczy trwał jednak tylko trzydzieści jeden lat.  Rabacja galicyjska i powstanie krakowskie z 1846 roku doprowadziły do włączenia Krakowa do państwa austriackiego. Tym samym miasto straciło swoje polityczne i gospodarcze przywileje. Warunki życia ludności musiały też ulec pogorszeniu po klęsce, do której doszło w 1850 roku. Tak o wydarzeniu piszą Janina Bieniarzówna i Jan Małecki, badacze dziejów Krakowa:

Komentarze (3)

  1. Anonim Odpowiedz

    Podczas walk w Galicji jeden żołnierz podsumował region: ,,niewiele wiedzieliśmy o tej odległej prowincji poza tym, że produkowała: olej, brud, wszy i Żydów”.

  2. yayaya Odpowiedz

    Kraków nie leżal w Galicji. Gdzie Haliczi i Włodzimierz a gdzie Kraków? Formalnie Kraków i okolice został yzagarnięte przez Austriakow i jako Wielkie Ksiestwo Krakowskie

    • Nasz publicysta |Anna Dziadzio Odpowiedz

      Szanowny Komentatorze, Kraków z okolicą formalnie nie należał do Królestwa Galicji i Lodomerii (najpierw jako Wolne Miasto Kraków, później w 1846 roku włączony w skład zaboru austriackiego), ale realnie wraz z tym własnie królestwem oraz Księstwem oświęcimskim i zatorskim tworzył jedną prowincję koronną. Pozdrawiam.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.