Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Władysław Laskonogi (książę wielkopolski 1202–1229 i krakowski 1228–1231)

Portret Władysława Laskonogiego.

fot.domena publiczna Portret Władysława Laskonogiego.

Władysław Laskonogi (ur. ok. 1161–1166, zm. 18 VIII lub 3 XI 1231 w Środzie Śląskiej) – książę wielkopolski i krakowski, najmłodszy syn Mieszka III Starego i jego drugiej żony Eudoksji, córki Izjasława, wielkiego księcia kijowskiego.

Od śmierci swego brata Bolesława (1195) brał czynny udział w realizacji polityki Mieszka Starego, szczególnie na terenie ziemi krakowskiej. To m.in. zadecydowało, że po śmierci ojca w 1202 roku, gdy objął rządy w Wielkopolsce, ówczesny wojewoda krakowski Mikołaj osadził go, wbrew stronnikom Leszka Białego, na tronie krakowskim.

Najpóźniej w 1206 roku, po śmierci Mikołaja, został usunięty z Krakowa przez niechętne mu możnowładztwo, które na tron powołało Leszka Białego. Powodem buntu była obrona przez Władysława prerogatyw władzy książęcej, wynikających z prawa książęcego. Postawa ta doprowadziła go także do konfliktu z arcybiskupem gnieźnieńskim Henrykiem Kietliczem, który prowadził politykę uniezależniania Kościoła od władzy świeckiej.

Sytuacja w Krakowie, konflikt z częścią duchowieństwa popierającego politykę Kietlicza (za rzuconą klątwę książę wypędził go z kraju) ułatwiły wszczęcie buntu przez jego bratanka Władysława Odonica, od 1194 roku dziedzica dzielnicy gnieźnieńskiej, nad którą Laskonogi z powodu małoletności bratanka sprawował opiekę. Bunt, wywołany prawdopodobnie z inspiracji wypędzonego arcybiskupa, zakończył się niepowodzeniem i pokonany Odonic musiał uciekać z Wielkopolski.

W tym czasie, ok. 1206 roku, Władysław utracił Kujawy, a Henryk I Brodaty przejął rządy w ziemi kaliskiej (możliwe, że było to wynikiem zamiany na ziemię lubuską, którą Laskonogiemu w 1209 roku odebrał margrabia Łużyc). Pod koniec 1208 roku doszło w Głogowie, pod patronatem Henryka Brodatego, do ugody między książętami wielkopolskimi i Kietliczem. W jej wyniku Odonic otrzymał południową Wielkopolskę wraz z Kaliszem, a arcybiskup Henryk Kietlicz powrócił do Gniezna i zdjął klątwę.

W 1210 roku na synodzie w Borzykowej Kietlicz wzmocnił swoją pozycję, uzyskując poparcie grupy książąt dla rozszerzenia immunitetu na rzecz Kościoła. Poza tą grupą znaleźli się Laskonogi i Henryk Brodaty, co przyczyniło się do zbliżenia obu książąt. W 1216 roku Władysław, możliwe że po powrocie Kietlicza z soboru laterańskiego, przekazał ojcowiznę Odonicowi. Nie wiadomo, czy nastąpiło to w drodze wojny, czy ugody zawartej pod naciskiem Kościoła.

Następny okres, prawdopodobnie w związku z załamaniem się pozycji Kietlicza, doprowadził do nowych podziałów politycznych, a stronnictwo arcybiskupa uległo dezintegracji. W 1217 roku Władysław Laskonogi, nadal bezdzietny, zawarł układ o wzajemnym dziedziczeniu z Leszkiem Białym i Henrykiem Brodatym. Od tego ostatniego otrzymał ziemię lubuską, która ponownie utracił w 1225 roku na rzecz landgrafa turyńskiego Ludwika.

W 1218 roku wypędził Odonica z Wielkopolski (uciekł na Węgry, a stamtąd na Pomorze). W tym czasie Laskonogi, Leszek Biały, który starał się sięgnąć po władzę pryncypacką, i Henryk Brodaty kontrolowali politycznie całą Polskę, co pozwoliło na podporządkowanie Pomorza Gdańskiego i podjęcie wypraw krzyżowych do Prus. Książę wielkopolski nie brał udziału w tych wyprawach, ponieważ Odonic zawarł przymierze ze Świętopełkiem gdańskim i w 1223 roku przy jego pomocy opanował gród w Ujściu.

W następnych latach toczyły się walki pomiędzy Laskonogim a Odonicem, któremu poparcia udzielał Świętopełk, dążący do samodzielności i uzyskania statusu równego książętom piastowskim. Zmuszony niepowodzeniami Laskonogi zwołał do Gąsawy zjazd książąt w celu uporządkowania spraw wielkopolsko-pomorskich. Wykorzystał to Świętopełk i w porozumieniu z Odonicem napadł na obradujących książąt. Zginął wtedy Leszek Biały, a Henryk Brodaty został ranny. Na szczęście Laskonogi osobiście na zjazd nie przybył.

Po śmierci Leszka pojawiła się możliwość sukcesji w Krakowie. Doszło do tego w 1228 roku na zjeździe w Cieni. W zamian za tron krakowski Laskonogi adoptował syna Leszka Białego, Bolesława, i wydał pierwszy przywilej ziemski, w którym udzielił gwarancji możnym, że zachowa prawa słuszne i godne według rady biskupa i baronów, co w praktyce uzależniało decyzje księcia od woli możnych. Objęcie Krakowa doprowadziło do konfliktu z bratem Leszka, Konradem I mazowieckim, a równocześnie trwała walka z Odonicem.

W 1228 roku Władysław odstąpił Kraków Henrykowi Brodatemu. W 1229 roku został pobity przez Odonica i wypędzony z dzielnicy. Schronienie znalazł na Śląsku i w 1231 roku przy pomocy Henryka Brodatego próbował odzyskać Wielkopolskę, lecz wyprawa skończyła się niepowodzeniem. Prawdopodobnie zmarł śmiercią tragiczną w Środzie Śląskiej, w okolicznościach, które kroniki przemilczały. Być może został zabity przez dziewczynę, którą wbrew jej woli usiłował posiąść.

Żonaty był z Łucją, córką Jaromira, księcia rugijskiego. Do małżeństwa doszło w 1186 roku podczas pobytu na dworze Bogusława I pomorskiego, męża jego siostry Anastazji. Nie pozostawił potomstwa. Opinię, urobioną przez jego kościelnych przeciwników, miał nie najlepszą, Długosz zarzuca mu rozpustę i wszeteczeństwo. W polityce jednak był realistą, potrafił dostosować się do zachodzących zmian (np. przywilej w Cieni), rozumiał także konieczność współpracy z innymi książętami i utrzymania jedności terytorium państwa.

Autor hasła:

Jacek Jaskulski – doktor nauk humanistycznych, historyk mediewista związany z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Biblioteką Kórnicką PAN. Współautor „Słownika władców polskich”, „Słownika władców Europy średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”. Zmarł w 2006 roku.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców polskich (Wydawnictwo Poznańskie 1999) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.