Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Przemysł I (książę wielkopolski 1239–1257)

Hipotetyczny wizerunek Przemysła I.

fot.Radomil/CC BY-SA 3.0 Hipotetyczny wizerunek Przemysła I.

Przemysł I (ur. miedzy 5 VI 1220 a 4 VI 1221, zm. 4 VI 1257) – książę wielkopolski, syn Władysława Odonica i Jadwigi, prawdopodobnie córki Mściwoja I gdańskiego. Na dokumentach ojcowskich zaczął się pojawiać od 1232 roku.

Od śmierci ojca (1239) nominalnie sprawował współrządy ze swym młodszym bratem Bolesławem, chociaż faktycznie do 1247 roku zachował dla siebie pełnię władzy, a w polityce zagranicznej reprezentował Wielkopolskę aż do swojej śmierci.

Śmierć Henryka II Pobożnego i załamanie się „monarchii Henryków śląskich” pozwoliło mu na odzyskanie w 1241 roku południowej Wielkopolski, a w 1242 roku Międzyrzecza i Zbąszynia. W 1243 roku przy pomocy Krzyżaków odebrał zajęte przez Pomorzan Nakło, o które toczył wojny ze Świętopełkiem do 1256 roku. W 1247 roku odzyskał Santok. Dla zabezpieczenia granicy południowej w 1244 roku zawarł małżeństwo z Elżbietą, córką Henryka Pobożnego, co ułatwiło mu odzyskanie Kalisza. Opanowanie na południu ziemi rudzkiej w 1249 roku zakończyło proces rewindykacji terytoriów utraconych przez Władysława Odonica.

W polityce wewnętrznej kontynuował linię ojca, współpracując z Kościołem, co doprowadziło do konfliktu z rycerstwem. Zmusiło go to do wydzielenia w 1247 roku osobnej dzielnicy kaliskiej bratu Bolesławowi Pobożnemu. W 1248 roku zlikwidował stronnictwo prośląskie, uwięziwszy kasztelana poznańskiego Tomasza z rodu Nałęczów oraz jego synów. Uwolnił ich w roku następnym, kiedy doszło do konfliktu na Śląsku między synami Henryka Pobożnego. W konflikcie tym poparł swojego szwagra Konrada (ożenionego z jego siostrą Salomeą) przeciwko Bolesławowi II Rogatce, dzięki czemu Konrad uzyskał własną dzielnicę.

Dążąc do zabezpieczenia zagrożonej przez Brandenburgię granicy zachodniej i osłabienia tendencji odśrodkowych, w 1249 roku przeprowadził nowy podział kraju. Sam objął dzielnicę poznańską i kaliską, a bratu Bolesławowi wyznaczył dzielnicę gnieźnieńską. W 1250 roku z niewyjaśnionych przyczyn uwięził brata i podporządkował sobie całą Wielkopolskę. Dopiero w 1253 roku Bolesław odzyskał wolność. W latach 1254–1255 podjął próbę porozumienia z Brandenburgią. Gwarantować je miało małżeństwo jego córki Konstancji z synem margrabiego brandenburskiego Jana. Doszło ono do skutku już po śmierci Przemysła (w 1260) i nie dało oczekiwanych rezultatów. Przekazana w wyniku porozumienia część kasztelanii santockiej ułatwiła ekspansję brandenburską na Wschód.

Przemysł popierał rozwój osadnictwa na prawie niemieckim. Dbając o miasta i handel, stworzył podstawy pod rozwój ekonomiczny Wielkopolski. W 1253 roku dokonał lokacji lewobrzeżnego Poznania. W tym czasie musiał już istnieć budowany przez Przemysła zamek (na wzgórzu określanym później Górą Przemysława). Był fundatorem klasztoru Dominikanów w Poznaniu i klasztoru Cysterek w Owińskach.

Źródła przekazały bardzo ascetyczny wizerunek księcia, który mało rozmawiał przy stole, wino pijał rozrzedzone wielką ilością wody. Podobno przez cztery ostatnie lata życia nie zażywał kąpieli, w czasie wielkiego postu nosił włosienicę, po nocach zaś czytywał najchętniej Psałterz. Był przedstawiany jako wzór cnót ewangelicznych, umartwiania, miłosierdzia, skromności i umiłowania pokoju, chociaż w tym ostatnim przypadku wiadomo, że był twardym wojownikiem i trzeźwym rządcą prowincji.

Są to zasłużone pochwały, ponieważ za czasów jego panowania z rozbitej i słabej Wielkopolski powstał ważny ośrodek polityczny, co umożliwiło jego synowi podjęcie starań o koronę królewską. Z małżeństwa z Elżbietą, córką Henryka II Pobożnego, miał cztery córki (Konstancję, żonę Konrada brandenburskiego, Eufrozynę, Annę i Eufemię wszystkie trzy zostały mniszkami) i syna Przemysła II, który urodził się już po jego śmierci. Pochowany został w katedrze poznańskiej.

Autor hasła:

Jacek Jaskulski – doktor nauk humanistycznych, historyk mediewista związany z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Biblioteką Kórnicką PAN. Współautor „Słownika władców polskich”, „Słownika władców Europy średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”. Zmarł w 2006 roku.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców polskich (Wydawnictwo Poznańskie 1999) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.