Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

7 maja. W 1794 roku Tadeusz Kościuszko wydał uniwersał połaniecki

Najważniejsze rocznice

Uniwersał połaniecki był drugim po Konstytucji 3 maja dokumentem zapowiadającym poprawę losu chłopów.

fot.domena publiczna Uniwersał połaniecki był drugim po Konstytucji 3 maja dokumentem zapowiadającym poprawę losu chłopów.

7 maja 1794 roku pod Połańcem Tadeusz Kościuszko ogłosił „Uniwersał urządzający włościan i skuteczną dla nich opiekę rządową zapewniający”. Dokument ograniczał na czas powstania wymiar pańszczyzny i zapowiadał zniesienie poddaństwa osobistego.

Kościuszko, stając na czele insurekcji, zdawał sobie sprawę z tego, że będzie mu trudno zmobilizować warstwy chłopskie do opowiedzenia się po stronie powstania. Utrzymujące się na wsi stosunki, z których szlachta nie chciała rezygnować, skutecznie zniechęcały chłopów do walki. Pańszczyzna tylko sporadycznie i w niewielkim stopniu była zastępowana czynszem. Jeszcze w XVIII wieku sięgała nawet do 5 dni tygodniowo w Wielkopolsce (standardowy wymiar wynosił 3 dni). Więcej nawet, bo do około 6 dni, pracowali chłopi w Małopolsce, a na Litwie i Żmudzi –  od 3 do 7 dni.

Uniwersał połaniecki zniósł poddaństwo osobiste i zmniejszył pańszczyznę o 25-50%, ale tylko na czas powstania. Oprócz tego zapewniał im nieusuwalność z gruntów. Przewidywał także nadanie ziemi chłopom walczącym w sprawie polskiej; niestety odpowiednia uchwała z października 1794 r. nie weszła w życie. Podobnie sam uniwersał, choć rzeczywiście umożliwił chłopom walkę w powstaniu, nie przetrwał upadku Rzeczypospolitej i nie wpłynął znacząco na poprawę ich sytuacji.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.