Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Jan bez Ziemi (król Anglii 1199–1216)

Król Jan bez Ziemi.

fot.domena publiczna Król Jan bez Ziemi.

Jan bez Ziemi (ur. 24 XII 1167 w Oksfordzie, zm. 18/19 X 1216 w Newark, hr. Nottingham) – król Anglii od 1199 roku z dynastii Plantagenetów. Najmłodszy syn Henryka II, króla Anglii, i Eleonory Akwitańskiej. Dwukrotnie żonaty: z Izabelą z Gloucester oraz z Izabelą z Angoulême. Miał pięcioro ślubnych i przynajmniej tyle samo nieślubnych dzieci, m.in. Henryka III.

Jan był ulubionym dzieckiem Henryka II, jednak wszelkie próby przekazania mu władzy były blokowane przez starsze rodzeństwo, a szczególnie przez Ryszarda Lwie Serce. Po objęciu tronu przez Ryszarda (1189) Jan otrzymał tytuł lorda Irlandii oraz posiadłości w Anglii, za co musiał złożyć obietnicę niewkraczania do Anglii w czasie pobytu Ryszarda na wyprawie krzyżowej.

Jan złamał przyrzeczenie, kiedy Ryszard wyznaczył swego siostrzeńca Artura z Bretanii na następcę tronu. Niespodziewaną szansą dla Jana było uwiezienie Ryszarda przez Leopolda Austriackiego w czasie powrotu z krucjaty (1193). Wtedy to Jan przy pomocy króla Francji Filipa II Augusta próbował zdobyć władzę, czemu przeszkodził powrót Ryszarda z niewoli w 1194 roku.

Jan został skazany na banicję i pozbawiony posiadłości. Wkrótce jednak powrócił do łask i został zrehabilitowany po tym, jak Artur zrzekł się Bretanii na rzecz Filipa Augusta (1196). Jan bez Ziemi objął władzę w kwietniu 1199 roku po śmierci Ryszarda. W następnym roku wplątał się w wojnę z Francją. W jej wyniku do 1206 roku Anglia straciła wszystkie posiadłości w północnej Francji, włącznie z Normandią.

Jednocześnie Jan popadł w konflikt z papieżem, kiedy odmówił uznania mianowanego przez Innocentego III nowego arcybiskupa Canterbury Stefana Lengtona. Innocenty rzucił na Jana ekskomunikę i obłożył Kościół angielski interdyktem (1208). Król musiał się ugiąć, zgodzić na kandydaturę Lengtona i zapłacić Kościołowi trybut. Jan starał się odzyskać posiadłości we Francji, układając swoje stosunki z papiestwem, i atakując ją w 1214 roku w koalicji z cesarzem Ottonem IV, jednak po klęsce pod Bouvines, wycofał się do Anglii.

W kraju natomiast chaotyczne rządy króla wywołały bunt baronów, wspartych przez arcybiskupa Canterbury i mieszczan londyńskich. Jan został zmuszony do przyjęcia żądań szlachty, wydanych w formie przywileju królewskiego, zwanego Wielką Kartą Swobód (1215), który regulował stosunki między baronami i królem, szczególnie w zakresie wojskowości i ściągania podatków. Wielka Karta Swobód stanowi, obok ustaw późniejszych, podstawę „konstytucji” Wielkiej Brytanii.

Król zmarł na północy Anglii, podczas jednej z wypraw przeciw zbuntowanym baronom. Tron objął po nim Henryk III.

Autor hasła:

Maciej Michalski – doktor habilitowany, historyk mediewista, związany z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autor prac poświęconych m. in. historii idei, historii kobiet oraz historii kształtowania się tożsamości narodowej Słowian w XIX wieku. Współautor „Słownika władców polskich”, „Słownika władców Europy średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców Europy średniowiecznej (Wydawnictwo Poznańskie 2005) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.