Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Henryk IV Salicki (król Niemiec 1056–1106, święty cesarz rzymski 1084–1106)

Henryk IV w stroju pokutnym w Canossie.

fot.Eduard Schwoiser/domena publiczna Henryk IV w stroju pokutnym w Canossie.

Henryk IV Salicki (ur. 11 XI 1050, zm. 7 VIII 1106 w Lüttich [Liège]) – król Niemiec od 1056 roku, cesarz od 1084 roku. Syn Henryka III i Agnieszki z Poitou. Ożeniony z Bertą z Turynu (zm. 1087) oraz od 1089 roku z Adelajdą-Eupraksją. Pozostawił syna, Henryka V, i córkę, Agnieszkę (wydaną za Fryderyka I, księcia Szwabii). Pochowany w katedrze w Spirze (Speyer).

W 1053 roku został wybrany na króla po uprzedniej desygnacji przez ojca na następcę, a w 1054 roku koronowany. Po śmierci Henryka III rządy przeszły w ręce Agnieszki, nie tylko dlatego, że była matką małoletniego Henryka IV, ale także współcesarzową przy Henryku III. Jej rządy, będące kontynuacją polityki męża, wywołały wzrost niezadowolenia możnych i rozluźnienie zależności papiestwa przez dominującą w kurii rzymskiej partię reformatorską, kierowaną przez archidiakona Hildebranda, późniejszego papieża Grzegorza VII (1073–1085). W 1062 roku biskup Kolonii i zwolennik reformy Kościoła, Anno, uprowadził Henryka i sam pełnił rządy w jego imieniu.

Rywalizacja o regencję doprowadziła do uznania Henryka za pełnoletniego w 1065 roku. Wychowany na biskupich dworach, otrzymał Henryk staranne wykształcenie. Próbując wzmocnić terytorialne podstawy swojej władzy, rozpoczął rewindykację dóbr królewskich i ich reorganizacje, co wywołało w 1073 roku powstanie w szczególnie dotkniętej tymi rekuperacjami Saksonii. Grzegorz VII usiłował z poparciem Henryka wprowadzić reformę Kościoła (ograniczoną początkowo do walki z symonią i o celibat) na terenie Niemiec, czym zniechęcił do siebie episkopat niemiecki, który poczuł się zagrożony papieskimi aspiracjami.

Gdy Henryk wmieszał się w 1075 roku w spór o arcybiskupstwo Mediolanu, obsadzając je według własnego uznania, a wbrew Grzegorzowi VII, doszło do otwartego konfliktu miedzy nimi. Był to początek sporu o inwestyturę, czyli prawo obsadzania stanowisk w Kościele. Henryk doprowadził na synodzie w Wormacji w 1076 roku do usunięcia Grzegorza VII z urzędu, ten zaś ekskomunikował Henryka, jednocześnie zwalniając jego poddanych z przysięgi wierności. Dało to asumpt ledwo co pokonanej opozycji książąt do ponownego powstania przeciwko Henrykowi.

Ten, aby nie dopuścić do zacieśnienia współpracy Grzegorza VII z opozycją, która zaprosiła papieża jako rozjemcę na zjazd do Augsburga, udał się z pokutną pielgrzymką do Grzegorza VII do Włoch. Do spotkania doszło 28 stycznia 1077 roku w Canossie, gdzie Henryk pokajał się przed papieżem i uzyskał jego przebaczenie oraz zdjęcie ekskomuniki. Na wieść o tym opozycja w Niemczech, niezadowolona m.in. z popierania przez Henryka niższych warstw kosztem szlachty rodowej, wybrała na króla jednego z przywódców ruchu reformatorskiego, księcia Szwabii Rudolfa.

Powtórna ekskomunika Henryka IV przez Grzegorza VII w 1080 roku nie miała już takiej siły oddziaływania jak pierwsza, a przeciw papieżowi, który rozszerzył zakaz świeckiej inwestytury, zwrócił się episkopat Niemiec i Włoch. Na synodzie w Brixen w 1080 roku, któremu przewodniczył Henryk, obwołano antypapieżem Klemensa III. W tym samym roku umarł Rudolf Szwabski, a jego następca, obwołany przez opozycję królem, nie stanowił już zagrożenia dla Henryka.

W 1084 roku nastąpiła koronacja, przez Klemensa III, Henryka na cesarza, której nie uznawali następcy Grzegorza VII. Ciosem było związanie się najstarszego syna Henryka, Konrada, z papieżem Urbanem II i koronacja Konrada na króla Włoch w 1093 roku. Mimo śmierci Urbana II w 1099 roku, objęcia tronu papieskiego przez Paschalisa II oraz śmierci antypapieża Klemensa III w 1100 roku nie doszło do polepszenia stosunków Henryka z papiestwem.

Paschalis nawet obłożył cesarza ponowną ekskomuniką. W 1105 roku jego syn i następca, Henryk V, stanął na czele opozycji książęcej; uwięził Henryka i zmusił go do abdykacji. Cesarz nie zrezygnował z walki o władzę, ale śmierć przerwała jego przygotowania.

Autor hasła:

Dariusz A. Sikorski – doktor habilitowany, profesor UAM. Mediewista specjalizujący się we wczesnych dziejach Polski, a zwłaszcza historii Kościoła i religii. Autor prac Kościół w Polsce za Mieszka I i Bolesława Chrobrego, Wczesnopiastowska architektura sakralna czy Początki Kościoła w Polsce, a także popularnonaukowej książki Religie dawnych Słowian. Współautor „Słownika władców średniowiecznej Europy”.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców Europy średniowiecznej (Wydawnictwo Poznańskie 2005) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.