Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Konstantyn IX Monomach (cesarz bizantyński 1042–1055)

Mozaika przedstawiająca Konstantyna IX.

fot.domena publiczna Mozaika przedstawiająca Konstantyna IX.

Konstantyn IX Monomach (ur. ok. 1000, zm. 7/8 (lub 11) I 1055 w Konstantynopolu) – cesarz bizantyński w latach 1042–1055. Pochodził z arystokratycznej rodziny. Został zesłany na banicję przez Michała IV. Odwołany z wygnania przez cesarzową Zoe, został jej trzecim mężem 11 czerwca 1042 roku, a następnego dnia go koronowano.

Cieszył się poparciem klasy handlarzy i rzemieślników Konstantynopola. Doprowadził do zwiększonego obiegu srebrnego i miedzianego pieniądza, co należy rozumieć jako przejaw wzrostu gospodarczego. Zwiększone dochody pozwoliły wznosić dzieła architektoniczne o najwyższym standardzie, jak klasztor św. Jerzego na Manganach, ufundowany przez Konstantyna.

Życie dworu przybrało wyrafinowane formy. Cesarz otaczał się wykształconymi ludźmi, np. Konstantyn Lichudes, który został pierwszym ministrem, prawnik Jan Ksifilinos oraz filozof i kronikarz Michał Psellos. Skazą na obrazie tego środowiska był otwarty romans cesarza z piękną Sklereną, siostrzenicą drugiej żony Teodory, tolerowany jednak przez obie podstarzałe cesarzowe.

Wielkie znaczenie w Konstantynopolu uzyskał Michał Kerulariusz, który w 1043 roku został patriarchą. Jego nieprzejednanym adwersarzem na Zachodzie stał się kardynał Humbert. Cesarz nie był w stanie zapobiec rodzącemu się konfliktowi, w który obydwaj prominenci wciągali cały Kościół. W szeregu rozmaitych kwestii dogmatycznych i zwyczajowych odnoszących się do dyscypliny i obrządku, kluczem sporu stało się używanie chleba przaśnego w liturgii na Zachodzie i chleba na zakwasie na Wschodzie.

Kiedy w 1054 roku Humbert przybył do Konstantynopola, aby wręczyć Kerulariuszowi bullę składającą go z urzędu, Konstantyn poparł najpierw legatów papieża, ale w kilka dni później pod naciskiem Kościołów wschodnich i ludu Konstantynopola zmienił zdanie i zwołał synod, na którym obłożono ich klątwą. Do śmierci Konstantyna nie zdawano sobie jednak sprawy, że czyn ten doprowadzi do schizmy, tj. zerwania więzi Kościoła wschodniego i zachodniego.

Konstantyn Monomach istotnie osłabił oddziały stacjonujące w temach graniczących z Gruzją. Polityka ta spowodowała załamanie się systemu obrony przed Turkami i wkrótce przyniosła fatalne skutki. Stosunkowo dobre finanse państwa naruszone zostały przez wojny z Pieczyngami. Doprowadziło to do drastycznych cięć budżetowych po 1053 roku. Wstrzymywano wówczas subwencje Kościołom, a nawet rewindykowano pewne dobra, poprzednio rozdawane hojną ręką.

Literatura:

  • M. Psellos, Kronika czyli historia jednego stulecia Bizancjum (976–1077), tłum. O. Jurewicz, Wrocław 1985.
  • M. Angold, Cesarstwo bizantyńskie 1025–1204. Historia polityczna, Warszawa 1993, s. 44–64.

Autor hasła:

Kazimierz Ilski – profesor doktor habilitowany, historyk specjalizujący się w historii starożytnej, związany z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Specjalizuje się w historii Kościoła Wschodniego i Bizancjum. Współautor „Słownika władców Europy średniowiecznej” oraz „Słownika władców Europy nowożytnej i najnowszej”.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej pt. Słownik władców Europy średniowiecznej (Wydawnictwo Poznańskie 2005) pod redakcją Józefa Dobosza, przygotowanej przez historyków związanych z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Polską Akademią Nauk.

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (61-885), ul. Półwiejska 17/15 oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Lubimyczytać.pl sp. z o.o. i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.