Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

XIX wiek

Wiele mówi się o galicyjskiej nędzy. Ale jak naprawdę wyglądało życie w Krakowie pod koniec XIX wieku?

artykuł | 16.12.2017 | Autor:

Stolica polskiej nędzy. Jak bardzo zabiedzony był XIX-wieczny Kraków?

Miasto już w połowie wieku było przeludnione. Kiedy zaczęli docierać do niego mieszkańcy wsi, uciekający przed legendarną galicyjską nędzą, sytuacja stała się tragiczna. Przynajmniej zdaniem tych, którzy na widok biedy nie odwracali wzroku.

konkurs | 13.12.2017 | Autor:

Podróż, która zmieniła bieg historii. Jak Lenin dotarł do Rosji?

Trwa rok 1917. Straty wojenne rosną. Tymczasem w neutralnej Szwajcarii przebywa mało znany rewolucjonista, Włodzimierz Lenin. Niemieckie władze postanawiają wysłać go na wschód, by zdestabilizować przeciwnika. To właśnie o tej podróży przypomina książka „Lenin w pociągu”, która jest...

artykuł | 09.12.2017 | Autor:

Wyspa przestępców. Norman Davies tłumaczy jak powstała współczesna Australia

Pierwsi biali mieszkańcy kontynentu byli garstką drobnych złodziejaszków, przestępców mniejszego kalibru i poszukiwaczy przygód. Zesłani przymusowo do więzień i kolonii karnych na drugim końcu globu, przeżywali prawdziwe piekło. Jak mimo tego udało im się stworzyć nowe, normalne życie?

Obraz Wojciecha Kossaka z 1909 roku pt. "Rugi pruskie".

artykuł | 06.12.2017 | Autor:

Co każdy Polak powinien wiedzieć o germanizacji. Jak Niemcy próbowali nam odebrać język, kulturę i tożsamość?

„Polskość jest i pozostanie żywiołem wrogim” – podkreślał nadprezydent prowincji poznańskiej Eugen von Puttkamer. „Bijcie w Polaków. Nie pozostaje nam nic innego jak ich wytępić” – wtórował mu Otto von Bismarck. Jak wielką akcję germanizacji wprowadzali oni w...

Gen. Józef Chłopicki (fot. domena publiczna)

miniatura | 06.12.2017 | Autor:

„Kury im macać, a nie rewolucję robić”. Tak przywódca powstania listopadowego mówił o ludziach, którzy je wywołali

Półgłówki i wariaci, którym brakuje piątek klepki. Józef Chłopicki nie miał litości dla inicjatorów powstania. Dlaczego więc stanął na jego czele?

Faust i Mefisto. (fot. domena publiczna)

miniatura | 05.12.2017 | Autor:

Czy Faust istniał naprawdę? A jeśli tak to czy sprzedał duszę diabłu?

Pośmiertna historia Fausta jest nawet ciekawsza od jego prawdziwego życia. Kim jednak był Faust? Co miał wspólnego z Kopernikiem? I dlaczego właśnie on – doktor Faust – przeszedł do historii i do dzisiaj trwa w naszej wyobraźni?

Generał Jan Henryk Dąbrowski na czele Legionów. Akwarela Juliusza Kossaka z 1882 roku

artykuł | 29.11.2017 | Autor:

Jak powstały Legiony Dąbrowskiego, o których wszyscy śpiewamy w hymnie? I czym właściwie były?

Z ziemi włoskiej do Polski? Nawet najważniejszym politykom zdarza się mylić słowa hymnu. I nic dziwnego. Historia Legionów Dąbrowskiego jest dzisiaj niemal zupełnie zapomniana.

Fragment akwareli pędzla Hitlera, zakupionej za śmieszną cenę na pchlim targu.

news | 26.11.2017 | Autor:

Kupił na pchlim targu akwarelę za 75 centów. Okazało się, że namalował ją Hitler

Pewien obywatel Holandii niezwykle się zdziwił, gdy na zakupionym na targu staroci malunku znalazł podpis A. Hitler. Trwające prawie rok prace weryfikacyjne potwierdziły autentyczność obrazu. Trafił on do państwowego instytutu.

Fragment sławnych marmurów Elgina

artykuł | 25.11.2017 | Autor:

Haniebne korzenie europejskich muzeów. Ile spośród wybitnych kolekcji powstało drogą grabieży?

„Własność kulturalną” zapisano w konwencji haskiej dopiero w 1954 roku. Wcześniej każdy grabił na potęgę. Polska szczególnie często padała ofiarą okupantów i wyzwolicieli o lepkich palcach.

Piotr Wysocki (fot. domena publiczna).

miniatura | 22.11.2017 | Autor:

Piotr Wysocki. Kim był człowiek, który wywołał powstanie listopadowe?

Ochotnik do wojska, instruktor musztry, buntownik. Chciał doprowadzić do nowej bitwy pod Termopilami. I dokładnie to uczynił.

Otto von Bismarck.

miniatura | 19.11.2017 | Autor:

Gadzinówka. Skąd wzięło się popularne określenie na każdą kolaborancką gazetę?

Wbrew obiegowej opinii to wcale nie wydawana podczas I wojny światowej „Godzina Polski” dała początek prześmiewczemu określeniu. Gadzinówki – i ich nazwa – mają o wiele starszą genezę.

"L'Illustration, Journal Universel", 1862.

miniatura | 18.11.2017 | Autor:

„Dla Polaków można czasem coś dobrego zrobić, ale z Polakami nigdy”. Rusofil i kolaborant, ale słowa wciąż dają do myślenia

Aleksander hrabia Wielopolski uważał się za wielkiego patriotę. Polacy zapamiętali go jednak jako zdrajcę. A jego pełne goryczy i pogardy słowa przeszły do historii.

Jan Sobieski po bitwie wiedeńskiej. Obraz Jana Matejki.

artykuł | 16.11.2017 | Autor:

Czy Polska była przedmurzem chrześcijaństwa?

Przedmurze na stałe weszło do arsenału polskich mitów narodowych. Czy rzeczywiście Polska nim była? I czy we frazesy o przedmurzu wierzyli papieże oraz królowie, w których obronie ponoć występowaliśmy?

artykuł | 08.11.2017 | Autor:

Dlaczego Napoleon zaatakował Rosję?

Choć Francja miała znaczącą przewagę militarną, o wojnie z Rosją nie należało myśleć lekceważąco. Car Aleksander I pozostał jednym z niewielu niezależnych graczy na arenie europejskiej. Napoleon wiedział o tym i próbował początkowo zawrzeć z nim sojusz. Co...

recenzja | 03.11.2017 | Autor:

„Migranci wbrew swej woli” (Swietłana Mulina)

Polityka karna rosyjskiego samowładztwa, mająca na celu zgnębienie powstańczego ducha. Chociaż problematyka ta doczekała się szeregu opracowań, wciąż pozostaje tu ogrom zagadnień niezbadanych. Ten obszar uzupełnia Swietłana Mulina, która dotyka spraw bliskich sercu bodaj każdego Polaka. 

Amerykańskie domowe lodówki z lat 20. (fot. domena publiczna)

artykuł | 01.11.2017 | Autor:

W przedwojennej Polsce niemal nikogo nie było stać na lodówkę. Jak w takim razie radziły sobie nasze prababki?

Dzisiaj trudno sobie wyobrazić życie bez lodówki. W II Rzeczpospolitej to posiadanie takiego sprzętu pozostawało w strefie wyobrażeń. Kosztował tyle, co nowy samochód. I typowa Polka musiała wiedzieć co zrobić, by obejść się bez niego.

Lenin nad rzeką w 1917 roku. Obraz autorstwa Arkadego Ryłowa z 1934 roku.

artykuł | 29.10.2017 | Autor:

Po co Lenin przyjechał do Polski zaraz przed wybuchem pierwszej wojny światowej? I co właściwie tu robił?

Spacerował, jeździł na rowerze, chodził na górskie wycieczki. Wysyłał setki listów… Ale to tylko wierzchołek góry lodowej. Czym jeszcze zajmował się Lenin, gdy mieszkał w Krakowie i na Podhalu?

Wokół Nikoli Tesli narosło wiele mitów. Pora skonfrontować je z faktami.

opinia | 22.10.2017 | Autor:

Czy Nikola Tesla jest przereklamowany? Mity i kłamstwa o słynnym wynalazcy

Trudno byłoby znaleźć drugiego wynalazcę, którego życiorys obrósł tak wieloma mitami i został tak bardzo przeinaczony, jak ma to miejsce w przypadku Nikoli Tesli. Z jakimi kłamstwami i wyolbrzymieniami najwyższa pora się rozstać?

"Nos gruby, usta pospolite, wzrost trzy lub cztery stopy, słowem to mały potworek ta twoja Narcyska" - pisała Żmichowska o sobie do brata. W rzeczywistości, chociaż nie była idealną pięknością, cechowało ją piękne serce.

artykuł | 12.10.2017 | Autor:

Była jedną z największych polskich feministek. Dlaczego nigdy o niej nie słyszałaś?

W młodości wzbudzała oburzenie. Pod koniec życia mawiano o niej: “staroświecka guwernantka i nudna moralizatorka”. Pośmiertnie stała się bohaterką obyczajowego skandalu. Czy wiesz o kim mowa?

"U Doktora". Ilustracja z czasopisma "Bocian" z 1924 roku.

artykuł | 27.09.2017 | Autor:

Wstydliwe, przepełnione trwogą i obrzydzeniem. Tak wyglądały początki seksuologii

"Pod względem zwyrodnienia płciowego grozi już chyba ludzkości pełna zagłada" - twierdzili specjaliści. Badanie seksu zrodziło się ze strachu. I z głębokiego przekonania o powszechności degenerujących dewiacji.

news | 29.08.2017 | Autor:

Pierwsza wystawa sztuki biedermeieru w Polsce

Od 5 października 2017 do 7 stycznia 2018 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie będzie można podziwiać pierwszą w kraju wystawę zbierającą dzieła okresu biedermeieru. Eksponaty z kolekcji MNW wzbogacą zabytki przywiezione między innymi z muzeów narodowych w Krakowie,...

Zamek Sułkowskich w Bielsku-Białej skrywał wiele tajemnic.

news | 01.08.2017 | Autor:

Nareszcie wiemy, co otaczało zamek książęcy w Bielsku

Czteroosobowa grupa lokalnych archeologów odkryła na placu przed zamkiem książąt Sułkowskich w Bielsku-Białej pozostałości nieistniejących już dziś budowli. Część z nich pochodzi ze średniowiecza, a całe odkrycie rzuca nowe światło na dzieje zabytku.

news | 24.07.2017 | Autor:

Słynnego listu Abrahama Lincolna… wcale nie napisał Lincoln!

Uważany za arcydzieło epistolografii list Abrahama Lincolna do pewnej bostońskiej matki z 1864 roku do dziś wzbudza spore kontrowersje. Jedna z wątpliwości dotyczyła autorstwa tekstu. Zespół brytyjskich naukowców twierdzi, że rozwikłał tę zagadkę.

recenzja | 06.07.2017 | Autor:

„Budapeszt 1900. Portret miasta i jego kultury” (John Lukacs)

Henri de Blowitz, wybitny korespondent dyplomatyczny londyńskiego „Timesa” pochodzący z Czech, pod koniec XIX wieku podróżował z Wiednia do Budapesztu. Konstatował: „Wyznaję, że nie ma na świecie miasta, które mniej by mnie pociągało i ciekawiło niż Wiedeń”, narzekając...

Zamek Dolny w Wilnie został zbudowany najprawdopodobniej w XV wieku, za panowania Aleksandra Jagiellończyka.

opinia | 04.07.2017 | Autor:

Najważniejszy zabytek na Litwie zbudowano… niespełna dziesięć lat temu. Na życzenie polityków i bez historycznej wiedzy

Zdecydowała determinacja premiera, budżet przekroczono niemal dwukrotnie, a czas budowy przedłużył się o całe lata. Efekt nie zachwyca, bo Pałac Wielkich Książąt Litewskich z historią i z przemyślaną architekturą ma niezwykle mało wspólnego.