Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Średniowiecze

"Krzyżacy" Aleksandra Forda. Kadr z filmu.

miniatura | 16.12.2017 | Autor:

Czy Krzyżacy naprawdę próbowali obrazić Jagiełłę, wręczając mu dwa nagie miecze? A może król nie zrozumiał o co chodzi?

Na pierwszy rzut oka można odnieść wrażenie, że Jagiełło nie znał, albo przynajmniej nie rozumiał rycerskich obyczajów. Czy honorowy gest niesłusznie odczytał jako popis pychy?

recenzja | 15.12.2017 | Autor:

„Narodziny potęgi” (Michael Morys-Twarowski)

Każdy o nim słyszał. Każdy widział jego wizerunek na 20-złotowym banknocie. Ale co wiemy o Bolesławie Chrobrym na pewno, a co jest tylko legendą? Żywot naszego pierwszego koronowanego władcy wziął na warsztat Michael Morys-Twarowski.

Fragment zachowanego tekstu przywileju koszyckiego

artykuł | 10.12.2017 | Autor:

Przywilej koszycki. Polityczny majstersztyk czy kompromitujące ustępstwo?

Przywilej koszycki przeszedł do historii jako zarzewie kryzysu państwa, niemocy dynastii i samowoli polskiej szlachty. Anarchię kolejnych wieków zrzucano na barki Ludwika Węgierskiego, a wraz z nim – także Elżbiety Łokietkówny. Czy jednak słusznie?

Polski projekt imperialny upadł kilka wieków temu, ale pozostałości polskich ambicji do dzisiaj stanowią punkty sporne w dyskusjach z naszymi sąsiadami.

opinia | 04.12.2017 | Autor:

Polskie imperium zła. Czy nasi sąsiedzi mają rację, wspominając Rzeczpospolitą jako wrogie, zaborcze mocarstwo?

Czy można mówić o polskim imperializmie? W ostatnich wiekach Polska częściej sama padała ofiarą drapieżnych sąsiadów, ale nie zawsze tak było. Zanim polskie imperium upadło, władcy znad Wisły bez litości podbijali kolejne krainy. Nasi sąsiedzi mogą o tym...

W średniowieczu niewielu śmiałków decydowało się na podróże poza Europę. Relacje tych, którzy się na to zdobyli, są bezcenne.

artykuł | 30.11.2017 | Autor:

10 cudów średniowiecznego świata. Miejsca, które olśniewały wędrowców

Podróżnicy opowiadali o nich niestworzone historie. Niektóre okazały się później wyssane z palca, ale inne – nie mniej zadziwiające – były prawdziwe. I świadczyły o tym, że poza Europą istnieją też nieznające chrześcijaństwa, a jednak wspaniałe cywilizacje. Pod...

Kazimierz Wielki (autor: Leopold Löffler, domena publiczna)

miniatura | 30.11.2017 | Autor:

Czy Kazimierz Wielki rzeczywiście „zastał Polskę drewnianą a zostawił murowaną”?

Skąd pochodzi słynne powiedzenie, według którego król Kazimierz Wielki „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”? I czy wolno mu wierzyć?

Karol Wielki na obrazie Albrechta Dürera.

miniatura | 29.11.2017 | Autor:

Krótka historia pleśniowego sera. Uwielbiał się nim objadać już sam Karol Wielki

W 774 roku, w drodze powrotnej z kampanii przeciwko Longobardom, Karol Wielki zatrzymał się na płaskowyżu Brie, w pobliżu opactwa Meaux. Braciszkowie podali mu postną porcję sera. Nalegali, żeby zjadł wszystko, razem ze skórką.

Chociaż o Czarnobylu mówi się przede wszystkim w kontekście wybuchu reaktora, to ukraińskie miasto miało swoją historię na długo przed tym.

artykuł | 27.11.2017 | Autor:

Co było w Czarnobylu przed elektrownią i przed wielką katastrofą?

Posiadłość myśliwska ruskiego księcia, szlachecka ostoja tolerancji, prowincjonalny sztetl. Czarnobyl ma historię długą i zawiłą. A do tego: niezmiennie związaną z Polską.

Zrekonstruowana średniowieczna duńska osada. (fot. Velje Museums)

news | 24.11.2017 | Autor:

W Danii odkopano zaginioną średniowieczną wieś, a w niej płytki z rysunkami księdza

Duńscy archeolodzy odnaleźli opisaną w źródłach z jedenastego wieku wieś na wyspie Zelandia, obok miasta Tollerup. Badacze nie mają pojęcia, dlaczego nagle została ona porzucona.

Księga henrykowska

miniatura | 21.11.2017 | Autor:

„Daj, ać ja pobruczę, a ty poczywaj”. Co powinieneś wiedzieć o pierwszym zdaniu zapisanym w języku polskim?

Najstarsze zdanie po polsku nadal budzi pytania i wątpliwości naukowców. Co wiemy z całą pewnością, a czego możemy się tylko domyślać?

Henryk Pobożny w drodze pod Legnicę. Obraz Jana Matejki.

miniatura | 15.11.2017 | Autor:

Tajemnica bitwy pod Legnicą. Jedno zdanie poległego księcia do teraz rozpala wyobraźnię historyków

Czy Jan Długosz fantazjował? A może miał pod ręką zaginioną dzisiaj księgę, rzucającą światło na najważniejsze starcie całego stulecia? Od odpowiedzi zależy niemal wszystko, co wiemy na temat sławnej bitwy pod Legnicą.

Krzyżak z tpruńskiego muzeum. (fot. Aleksandra Zaprutko-Janicka)

artykuł | 12.11.2017 | Autor:

Co dawni Polacy sądzili o Krzyżakach? 600 lat czarnej legendy

Przez setki lat to wcale nie Grunwald ogniskował pamięć o Krzyżakach. Najbardziej wrogo o Zakonie nie myśleli zresztą Polacy, ale… zamieszkali w Rzeczypospolitej Niemcy.

Kości i czaszki w kaplicy kutnohorskiej, obok której dokonano znaleziska.

news | 11.11.2017 | Autor:

Kilkadziesiąt masowych grobów, w każdym nawet do 70 ciał. Naukowiec: to największy taki pochówek w średniowiecznej Europie. Czy odkopano już wszystko?

Około 1500 szkieletów w trzydziestu masowych grobach odnaleziono kilkadziesiąt kilometrów od czeskiej Pragi. To prawdopodobnie największa tego typu nekropolia w późnośredniowiecznej Europie. A wiele wskazuje na to, że nie odkopano jeszcze wszystkiego…

Dlaczego to orzeł stał się uniwersalnym symbolem władzy?

miniatura | 10.11.2017 | Autor:

Dlaczego to Biały Orzeł jest polskim godłem? Norman Davies tłumaczy niezwykłość naszego narodowego symbolu

Dla Rzymian był nosicielem gromu. W Walii dał nazwę najwyższemu spośród szczytów. W Polsce – stał się symbolem narodzin całego państwa. Z czego wynika niezwykłość Orła – nie tylko tego Białego?

Bolesław Krzywuousty pędzla Jacobiego na podstawie obrazu M. Bacciarellego (domena publiczna).

miniatura | 08.11.2017 | Autor:

Polska lekcja honoru. Jak posłowie Bolesława Krzywoustego zamknęli usta niemieckiemu królowi?

Henryk V, właśnie oblegający Głogów, przeliczył się wierząc, że popis buty gdziekolwiek go zaprowadzi. Celna riposta posłów Bolesława Krzywoustego dała początek legendzie powtarzanej później przez całe stulecia. A przynajmniej tak zarzekali się członkowie rodu Awdańców.

Żadna polska władczyni nie dzierżyła władzy tak pełnej i tak samodzielnej, jak Elżbieta Łokietkówna.

artykuł | 07.11.2017 | Autor:

Była jedyną kobietą w dziejach Polski, która rządziła samodzielnie, nie oglądając się na żadnego mężczyznę. Co dobrego zrobiła dla kraju?

Cała dekada naszych dziejów stała pod jej znakiem. Tytułowała się królową, ale dzierżyła władzę równą królom. I nie wahała się z niej korzystać. Dlaczego dzisiaj zupełnie nie pamiętamy o jej osiągnięciach?

Jan Olbracht na obrazie pędzla Jana Matejki.

miniatura | 06.11.2017 | Autor:

Za króla Olbrachta wyginęła szlachta. Skąd wzięło się to słynne powiedzenie?

Każdy słyszał, że ponoć „za króla Olbrachta wyginęła szlachta”. Łatwo zgadnąć, że chodzi o króla Jana Olbrachta z dynastii Jagiellonów. Ale co z resztą znanego przysłowia?

Eleonora Habsburżanka. Jedna z najmniej znanych polskich władczyń.

artykuł | 31.10.2017 | Autor:

Polskie władczynie, o których absolutnie nikt nie pamięta. Kto jest na szarym końcu ponurego rankingu?

Nawet najmniej popularni władcy budzą choćby śladowe zainteresowanie. Władczynie – niekoniecznie. Mamy w polskiej historii takie monarchinie, o których kompletnie zapomnieliśmy. Kto zamyka smutną listę?

Jadwiga Andegaweńska na rysunku Włodzimierza Tetmajera.

opinia | 25.10.2017 | Autor:

Która z polskich władczyń jest najpopularniejsza? I czy którakolwiek budzi większe zainteresowanie od swojego męża?

Na jakąkolwiek uwagę mogą liczyć tylko, jeśli przysłużyły się Kościołowi. Ambicja? Polityczne talenty? Obiektywne zasługi dla kraju i dynastii? Na silne i niezależne kobiety wciąż nie ma w polskich dziejach miejsca. Może nie licząc jednej, jedynej królowej…

Najmniej popularny polskich władca na XIX-wiecznej litografii.

artykuł | 17.10.2017 | Autor:

Sześciu polskich władców, którzy absolutnie nikogo nie obchodzą. Kto jest na szarym końcu listy?

Są w tym gronie jedne z najbarwniejszych postaci w polskich dziejach. Twarde dane nie pozostawiają jednak wątpliwości: tymi królami i książętami nikt się nie interesuje.

Rekonstrukcja wyglądu wikińskiej kobiety z Olandii.

news | 14.10.2017 | Autor:

Rzymska biżuteria znaleziona na szwedzkiej wyspie rzuca nowe światło na tajemniczą masakrę

1500 lat temu istnienie twierdzy Sandby Borg zostało brutalnie przerwane. Setki ciał pozostało bez pochówku, zwierzęta w zagrodach zdechły z głodu. Czy odkryte właśnie złote pierścienie i moneta są kluczem do rozwiązania tej krwawej zagadki?

Kazimierz Wielki. Najpopularniejszy z polskich królów?

artykuł | 10.10.2017 | Autor:

Kto jest najpopularniejszym polskim władcą? Sprawdzamy dane wyszukiwarki Google

Którzy władcy budzą największe zainteresowanie, o których chcemy czytać, których sylwetki zgłębiamy? Którzy są najważniejsi dla nas – dzisiejszych Polaków? Przedstawiamy jedyny w swoim rodzaju ranking oparty na twardych danych. Wyniki zaskakują.

Tkanina z inskrypcją wychwalającą Allaha.

news | 08.10.2017 | Autor:

Wikingowie nosili stroje z inskrypcjami… wychwalającymi Allaha. Nowe odkrycie szwedzkich naukowców

Wikingowie mogli się znajdować pod wpływem islamu oraz „idei wiecznego życia w raju, po śmierci” – twierdzi Annika Larsson z Uniwersytetu w Uppsali.

Chrzest Mieszka na gnieźnieńskim graffiti z 1970 roku.

artykuł | 07.10.2017 | Autor:

Dlaczego Mieszko I przyjął chrzest?

Kwestia nawrócenia Mieszka I nie powinna budzić żadnych wątpliwości. Kronikarze nie mogliby jej przedstawić bardziej jednoznacznie. Dlaczego więc historycy nadal szukają rozwiązań, które nie mają oparcia w faktach?

news | 07.10.2017 | Autor:

Czy wreszcie odnaleziono grób świętego Mikołaja?

Dotychczas sądzono, że doczesne szczątki świętego Mikołaja znajdują się w Bari, w tej samej świątyni, w której pochowana jest polska królowa Bona Sforza. Tymczasem tureccy archeologowie dokonali zaskakującego odkrycia. Czy to możliwe, że zwłoki biskupa nigdy nie opuściły...