Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Nowożytność

Pewnych pomysłów nie objąłby swym rzutkim umysłem nawet pan Zagłoba, choć radził sobie z niejednym warchołem podobnym do Łaszcza. (fot. domena publiczna)

miniatura | 15.12.2017 | Autor:

Żaden element ubioru nie nadaje się lepiej na symbol polskiego warcholstwa, sobiepaństwa i pogardy dla rządów prawa

Delia strażnika koronnego Samuela Łaszcza jest do dziś symbolem warcholstwa i lekceważenia prawa. Właściciel demonstracyjnie kazał ją sobie podbić ciążącymi na nim wyrokami sądowymi.

Obrady sejmu były ważnym wydarzeniem w życiu narodu. Upowszechnienie liberum veto sprawiło jednak, że wiele sejmów rozchodziło się bez podjęcia jakichkolwiek uchwał.

artykuł | 14.12.2017 | Autor:

Czy liberum veto naprawdę doprowadziło do upadku Rzeczypospolitej?

Zasada Liberum veto nie cieszy się wśród historyków dobrą opinią. Stała się synonimem warcholstwa i nadużywania złotej szlacheckiej wolności. Ale co tak naprawdę o niej wiemy? I czy „wolne nie pozwalam” rzeczywiście było dla Polski aż tak szkodliwe?

artykuł | 12.12.2017 | Autor:

Kultura, od której Europejczycy mogliby się nauczyć jak należy traktować kobiety

W tych społecznościach kobiety mogą ubierać się tak, jak mężczyźni. Mają prawo do przewodzenia wspólnotowym modlitwom. Równość zyskały, gdy na Zachodzie nie znano jeszcze słowa „gender”. A co najważniejsze, męscy wyznawcy tej religii sami tego chcieli. Czy okazali...

Zygmunt III Waza (fot. domena publiczna).

miniatura | 12.12.2017 | Autor:

Zygmunt III Waza nie mógł liczyć na ciepłe przyjęcie ze strony polskich elit. Podczas koronacji nazwano go niemotą i diabłem

Młody król nie zrobił dobrego pierwszego wrażenia na najpotężniejszym polskim możnowładcy. Cierpkie powitanie było tylko początkiem jątrzącego się przez lata konfliktu.

Nowożytne wyobrażenie diabła (fot. domena publiczna)

miniatura | 08.12.2017 | Autor:

Czy krakowski biskup za pieniądze przymykał oko na satanistów?

Nic nie wiadomo o tym, by w XVI-wiecznej Małopolsce grasowali sataniści. Ale zwierzchnik miejscowego Kościoła wyznawał ponoć prosty i pełen cynizmu pogląd: „Wierz sobie w kozła, jeśli chcesz, bylebyś dziesięcinę płacił”.

Na wielu holenderskich obrazach mieszkania są wystawnie urządzone, a ludzie wyglądają na zadowolonych i szczęśliwych. Czy Niderlandy były krainą mlekiem i miodem płynącą?

artykuł | 07.12.2017 | Autor:

To było najbogatsze państwo Europy. Zapomniane imperium kolonialne, którego historia daje do myślenia

Jego mieszkańcy otaczali się obrazami, a za kwiaty skłonni byli płacić ogromne pieniądze. Z kolonii sprowadzali jedwabie, diamenty i drogie przyprawy. Na handlu nimi zarabiali krocie. Państwo idealne? A może tylko idealna iluzja?

Faust i Mefisto. (fot. domena publiczna)

miniatura | 05.12.2017 | Autor:

Czy Faust istniał naprawdę? A jeśli tak to czy sprzedał duszę diabłu?

Pośmiertna historia Fausta jest nawet ciekawsza od jego prawdziwego życia. Kim jednak był Faust? Co miał wspólnego z Kopernikiem? I dlaczego właśnie on – doktor Faust – przeszedł do historii i do dzisiaj trwa w naszej wyobraźni?

Polski projekt imperialny upadł kilka wieków temu, ale pozostałości polskich ambicji do dzisiaj stanowią punkty sporne w dyskusjach z naszymi sąsiadami.

opinia | 04.12.2017 | Autor:

Polskie imperium zła. Czy nasi sąsiedzi mają rację, wspominając Rzeczpospolitą jako wrogie, zaborcze mocarstwo?

Czy można mówić o polskim imperializmie? W ostatnich wiekach Polska częściej sama padała ofiarą drapieżnych sąsiadów, ale nie zawsze tak było. Zanim polskie imperium upadło, władcy znad Wisły bez litości podbijali kolejne krainy. Nasi sąsiedzi mogą o tym...

Autor: William Barraud (domena publiczna)

miniatura | 03.12.2017 | Autor:

„Koń jaki jest, każdy widzi”. Co warto wiedzieć o pierwszej polskiej encyklopedii?

Bezkrytyczne spojrzenie, kwiecisty i pełny pustych frazesów język oraz kompilacja granicząca z bezmyślnym plagiatem. Książka, w której bezbłędnie odbija się obraz umysłowości typowego polskiego szlachcica.

Karol Wielki na obrazie Albrechta Dürera.

miniatura | 29.11.2017 | Autor:

Krótka historia pleśniowego sera. Uwielbiał się nim objadać już sam Karol Wielki

W 774 roku, w drodze powrotnej z kampanii przeciwko Longobardom, Karol Wielki zatrzymał się na płaskowyżu Brie, w pobliżu opactwa Meaux. Braciszkowie podali mu postną porcję sera. Nalegali, żeby zjadł wszystko, razem ze skórką.

Chociaż o Czarnobylu mówi się przede wszystkim w kontekście wybuchu reaktora, to ukraińskie miasto miało swoją historię na długo przed tym.

artykuł | 27.11.2017 | Autor:

Co było w Czarnobylu przed elektrownią i przed wielką katastrofą?

Posiadłość myśliwska ruskiego księcia, szlachecka ostoja tolerancji, prowincjonalny sztetl. Czarnobyl ma historię długą i zawiłą. A do tego: niezmiennie związaną z Polską.

Korneli Szlegel: Polonez pod gołym niebem (fot. domena publiczna)

miniatura | 24.11.2017 | Autor:

„Przydługa pijacka stypa”. Czy czasy dynastii saskiej rzeczywiście były jedną niekończącą się balangą?

„Gdy August pił, cała Polska była pijana” – brzmiało popularne powiedzenie, odnoszone do czasów Augusta II (1697–1733) oraz Augusta III Sasa (1733–1763). Ile było w nim prawdy?

miniatura | 24.11.2017 | Autor:

„Hańba plugawiecka”. Dlaczego do walki z powstaniem Chmielnickiego Polska wysłała samych nieudaczników?

Wygodniś nazywany „najgłupszym magnatem Rzeczypospolitej”. Gryzipiórek niewiele wiedzący o armii. I chłoptaś, którego z uwagi na wiek nikt nawet nie szanował.

Wieszanie podobizn zdrajców. 1794 rok

artykuł | 23.11.2017 | Autor:

Targowica. Co każdy powinien wiedzieć o konfederacji, która stała się symbolem zdrady?

Caryca Katarzyna II utrzymywała, że tylko wspiera „prawdziwych polskich patriotów” w walce z gwałcącym wolność „rewolucyjnym sejmem”. Przywódcy Targowicy myśleli o własnym interesie. A król? Nie miał złudzeń i sam przystąpił do konfederacji targowickiej.

Husarz na obrazie Józefa Brandta

artykuł | 19.11.2017 | Autor:

Najważniejsze fakty o husarii. Co każdy powinien wiedzieć o słynnej polskiej jeździe?

Czy husaria powstała w Polsce? Czy husarze zawsze zwyciężali? Jak uskrzydleni jeźdźcy radzili sobie w starciu z wojskami kozackimi a jak z Turkami? Jakie bitwy przyniosły husarii największą sławę? I kiedy zdecydowano o rozwiązaniu legendarnej formacji? 

Mikołaj Kopernik. Fragment obrazu z kościoła św. Janów w Toruniu.

miniatura | 16.11.2017 | Autor:

Czy Mikołaj Kopernik był Polakiem?

Znany powszechnie dwuwiersz zapewnia, że Mikołaja Kopernika – który „wstrzymał słońce” i „ruszył ziemię” – wydało rzecz jasna „polskie plemię”. Czy tak było naprawdę?

Jan Sobieski po bitwie wiedeńskiej. Obraz Jana Matejki.

artykuł | 16.11.2017 | Autor:

Czy Polska była przedmurzem chrześcijaństwa?

Przedmurze na stałe weszło do arsenału polskich mitów narodowych. Czy rzeczywiście Polska nim była? I czy we frazesy o przedmurzu wierzyli papieże oraz królowie, w których obronie ponoć występowaliśmy?

Czy Walezemu utrata korony groziła już w trakcie koronacji?

miniatura | 12.11.2017 | Autor:

Kompromitacja podczas koronacji. Czy Polacy byli gotowi w ostatniej chwili zabrać Henrykowi Walezemu koronę?

Henryk Walezy miał już na rękach krew tysięcy protestantów. Papież nalegał, by nowy król zostawił sobie furtkę, pozwalającą także w Polsce prześladować innowierców. Francuz wymyślił fortel, który zdecydowanie nie poszedł po jego myśli.

Dlaczego to orzeł stał się uniwersalnym symbolem władzy?

miniatura | 10.11.2017 | Autor:

Dlaczego to Biały Orzeł jest polskim godłem? Norman Davies tłumaczy niezwykłość naszego narodowego symbolu

Dla Rzymian był nosicielem gromu. W Walii dał nazwę najwyższemu spośród szczytów. W Polsce – stał się symbolem narodzin całego państwa. Z czego wynika niezwykłość Orła – nie tylko tego Białego?

Stanisław August Poniatowski na rycinie ks. Pillatiego. Zdecydowanie nie jest mu do śmiechu.

miniatura | 09.11.2017 | Autor:

Stanisław August Poniatowski bał się o własne życie. Miał powody podejrzewać, że Polacy zaprowadzą go na szafot

Jeszcze w 1792 roku Stanisław August Poniatowski podkreślał z patosem: „Król z narodem, naród z królem”. Ale nawet te słowa były nie deklaracją poglądów, lecz tylko: politycznym trikiem, z którego niewiele wyszło.

Zrekonstruowana twarz Lilias Aidy. (fot. Centre for Anatomy and Human Identification, University of Dundee)

news | 08.11.2017 | Autor:

Po trzystu latach możemy znowu spojrzeć w oczy kobiety oskarżonej o czary

Eksperci z dziedziny kryminalistyki ze Scotland’s Center of Anatomy and Human Identification na Dundee University po trzystu latach odtworzyli rysy twarzy kobiety oskarżonej o czary. Czy tak wyglądała prawdziwa wiedźma?

Nicolas de Largillière, portret Augusta II Mocnego (Augusta II Wettyna).

miniatura | 07.11.2017 | Autor:

Czy August II Mocny rzeczywiście był najgorszym polskim królem?

„Był to władca, któremu brakowało szczęścia” – podkreśla Konrad Wnęk z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czy rzeczywiście Augusta II Mocnego można zrehabilitować? Zabrakło mu dobrej woli i talentu czy tylko uśmiechu fortuny?

Eleonora Habsburżanka. Jedna z najmniej znanych polskich władczyń.

artykuł | 31.10.2017 | Autor:

Polskie władczynie, o których absolutnie nikt nie pamięta. Kto jest na szarym końcu ponurego rankingu?

Nawet najmniej popularni władcy budzą choćby śladowe zainteresowanie. Władczynie – niekoniecznie. Mamy w polskiej historii takie monarchinie, o których kompletnie zapomnieliśmy. Kto zamyka smutną listę?

Jadwiga Andegaweńska na rysunku Włodzimierza Tetmajera.

opinia | 25.10.2017 | Autor:

Która z polskich władczyń jest najpopularniejsza? I czy którakolwiek budzi większe zainteresowanie od swojego męża?

Na jakąkolwiek uwagę mogą liczyć tylko, jeśli przysłużyły się Kościołowi. Ambicja? Polityczne talenty? Obiektywne zasługi dla kraju i dynastii? Na silne i niezależne kobiety wciąż nie ma w polskich dziejach miejsca. Może nie licząc jednej, jedynej królowej…

Najmniej popularny polskich władca na XIX-wiecznej litografii.

artykuł | 17.10.2017 | Autor:

Sześciu polskich władców, którzy absolutnie nikogo nie obchodzą. Kto jest na szarym końcu listy?

Są w tym gronie jedne z najbarwniejszych postaci w polskich dziejach. Twarde dane nie pozostawiają jednak wątpliwości: tymi królami i książętami nikt się nie interesuje.