Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Targowica. Co każdy powinien wiedzieć o konfederacji, która stała się symbolem zdrady?

Wieszanie podobizn zdrajców. 1794 rok

Wieszanie podobizn zdrajców. 1794 rok

Caryca Katarzyna II utrzymywała, że tylko wspiera „prawdziwych polskich patriotów” w walce z gwałcącym wolność „rewolucyjnym sejmem”. Przywódcy Targowicy myśleli o własnym interesie. A król? Nie miał złudzeń i sam przystąpił do konfederacji targowickiej.

Sejm Czteroletni (1788-1792) który przyniósł bunt przeciw hegemonii rosyjskiej w Rzeczypospolitej, miał nie tylko wrogów zagranicznych, ale i wewnętrznych. Byli nimi zwłaszcza hetmani koronni: wielki – Franciszek Ksawery Branicki oraz polny – Seweryn Rzewuski. Marzyli oni o przywróceniu pozycji buławy z czasów saskich, tymczasem reformy sejmu szły w kierunku dalszego osłabiania hetmaństwa.

Trzecim czołowym wrogiem sejmu stał się Stanisław Szczęsny Potocki, generał artylerii koronnej, najbogatszy właściciel ziemski w województwach ukrainnych, spoufalony z penetrującymi kresy rosyjskimi generałami. Już w styczniu 1789 roku opuścił on sejm, później wyjechał z kraju.

Z Wiednia latem 1790 roku przesyłał do Polski listy otwarte, zręcznie atakujące orientację sejmu na Prusy. Rzewuski z kolei ostrzegał od końca 1789 roku przed dziedzicznością tronu, zrealizowaną ostatecznie w Konstytucji 3 Maja. Już od schyłku 1788 roku szukał przeciw sejmowi zagranicznych protektorów, najpierw w Berlinie, potem w Wiedniu, wreszcie w Petersburgu. Rosja stała się ostatecznie nadzieją wszystkich przeciwników „rewolucyjnego sejmu”.

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja. Obraz Jana Matejki.

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja. Obraz Jana Matejki.

Ratunek dla „zbłąkanego narodu”

Na długo przed Ustawą Rządową 3 Maja 1791 roku, bo już w połowie listopada 1790 roku Rzewuski wysłał do Katarzyny II memoriał z apelem o stworzenie skierowanej przeciw Sejmowi Wielkiemu konfederacji. Jej szefa upatrywał w cieszącym się zaufaniem nad Newą Potockim, a cel – w przywróceniu „dawnego rządu”, czyli zniweczeniu wszystkich sejmowych reform. Szczęsny Potocki też już przed uchwaleniem Konstytucji 3 Maja zapewniał polityka numer dwa w Imperium, Grigorija Potiomkina, że gdy tylko rosyjska władczyni da sygnał do akcji, on pośpieszy na ratowanie „zbłąkanego narodu”.

Katarzyna II nie wątpiła, że podobnie uczyni Branicki, pozostający w tajnych kontaktach z Potiomkinem. Już w październiku 1790 roku caryca zapowiadała temu ostatniemu, że po zwycięstwie nad Turcją w Polsce „utworzymy rekonfederację” na czele ze Szczęsnym Potockim. Latem 1791 roku, spodziewając się rychłego pokoju z Portą, przekazała Potiomkinowi podstawowe zalecenia. Miał patronować utworzeniu przez Potockiego możliwie dużego stronnictwa, które powinno wezwać Rosję na pomoc. Katarzyna II od razu przewidywała wariant rozbiorowy, ale to miało pozostać przed Polakami tajemnicą.

Komentarze (3)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.