Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

„Daj, ać ja pobruczę, a ty poczywaj”. Co powinieneś wiedzieć o pierwszym zdaniu zapisanym w języku polskim?

Księga henrykowska

fot.Partycja90 / CC0 1.0 Księga henrykowska

Najstarsze zdanie po polsku nadal budzi pytania i wątpliwości naukowców. Co wiemy z całą pewnością, a czego możemy się tylko domyślać?

„Daj, ać ja pobruczę, a ty poczywaj”. To najstarsze zapisane po polsku zdanie, przekazane przez XIII-wiecznego, niemieckiego z pochodzenia autora łacińskojęzycznej Księgi Henrykowskiej, w dalekim od fonetycznej poprawności zapisie: „day, ut ia pobrusa, a ti poziwai”.

Wątpliwości filologów

Pierwotne brzmienie zdania budzi kontrowersje wśród filologów. Wydaje się, że forma „pobruczę” jest bliższa prawdy niż „pobruszę”, a „poczywaj” lepsza niż proponowane przez część badaczy „pożywaj”.

Nie ma całkowitej pewności, czy słówko „ut” należy rozumieć jako „ać”, czyli „niech”, czy też jest to wplecione przez pisarza dla lepszego zrozumienia tekstu łacińskie słowo „aby”. Tłumaczone na język dzisiejszy zdanie znaczy tyle, co „Pozwól, abym ja mełł, a ty odpocznij”.

Zapamiętano go, bo pomagał żonie

Według podania występującego w XIII wieku w okolicach klasztoru w Henrykowie na Dolnym Śląsku, autorem tych słów miał być Boguchwał, Czech z pochodzenia, któremu książę Bolesław Wysoki u schyłku XII wieku nadał ziemie w okolicach późniejszej wsi Brukalice.

Klasztor Henrykowski. Stan obecny

fot.Barbara Maliszewska / CC-BY-SA 3,0 Klasztor Henrykowski. Stan obecny

Zamiłowanie przybysza do wyręczania żony przy „bruczeniu” zboża miało dać najpierw przezwisko jemu samemu i jego potomstwu, a wreszcie, jak często bywało w owych czasach, całej miejscowości.

Bezcenna księga

Księga Henrykowska, przekazująca to zdanie, jest księgą uposażeń klasztoru cystersów w Henrykowie, fundowanego w roku 1227 przez Mikołaja, naczelnego notariusza kancelarii księcia śląskiego Henryka Brodatego. Jej autorami byli opat Piotr, piszący pierwszą część Księgi na przełomie siódmej i ósmej dekady XIII wieku, oraz nieznany bliżej inny cysters, kontynuujący dzieło poprzednika po roku 1310.

Komentarze (2)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.