Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Tajemnica bitwy pod Legnicą. Jedno zdanie poległego księcia do teraz rozpala wyobraźnię historyków

Henryk Pobożny w drodze pod Legnicę. Obraz Jana Matejki.

Henryk Pobożny w drodze pod Legnicę. Obraz Jana Matejki.

Czy Jan Długosz fantazjował? A może miał pod ręką zaginioną dzisiaj księgę, rzucającą światło na najważniejsze starcie całego stulecia? Od odpowiedzi zależy niemal wszystko, co wiemy na temat sławnej bitwy pod Legnicą.

„Gorze się nam stało”. To jedno z najstarszych, a zdaniem części historyków nawet najstarsze znane dziś zdanie zapisane w języku polskim.

Według powstałych w drugiej połowie XV wieku Roczników Jana Długosza, wypowiedzieć je miał tuż przed śmiercią książę śląski Henryk Pobożny na widok klęski swych wojsk w stanowiącej kulminacyjny moment pierwszego najazdu tatarskiego na Polskę bitwie pod Legnicą 9 kwietnia 1241 roku.

Anatomia klęski

Na Dobrym Polu nieopodal zamku legnickiego najeźdźcom pod wodzą Bajdara zastąpiła drogę armia złożona z rycerstwa polskiego oraz posiłków niemieckich i zapewne oddziału templariuszy.

Cytowane zdanie padło w chwili, gdy z pola walki uszła znaczna część wojsk chrześcijańskich, ulegając panice pod wpływem nawoływań tatarskiego dywersanta, krzyczącego po polsku „Bieżajcie, bieżajcie”, czyli „uciekajcie”. Słowa księcia, niezrozumiałe już dla XV-wiecznego czytelnika, Długosz tłumaczy jako „spadło na nas wielkie nieszczęście”.

Bitwa pod Legnicą na miniaturze z tak zwanego "Kodeksu Jadwigi". Połowa XIV wieku.

Bitwa pod Legnicą na miniaturze z tak zwanego „Kodeksu Jadwigi”. Połowa XIV wieku.

Roczniki przekazują prócz tego zdania także wiele innych szczegółów nie znanych nawet źródłom powstałym tuż po bitwie, m.in. opis użycia przez Tatarów gazów bojowych.

Fantazje i fakty?

Rodzi się nieuchronnie pytanie, skąd po upływie przeszło dwóch stuleci Długosz znał tak szczegółowo przebieg bitewnych zmagań. Jeśli nie znane nam źródło wiedzy autora Roczników było spisane na podstawie relacji świadków bitwy, a znajomość wielu szczegółów na to wskazuje, to wedle wszelkiego prawdopodobieństwa „Gorze się nam stało”, o ile Długosz stamtąd właśnie ten detal zaczerpnął, byłoby najstarszym zdaniem polskim (uchodzące za najstarsze zdanie „Daj, ać ja pobruczę, a ty poczywaj” z Księgi Henrykowskiej zapisane zostało w drugiej połowie XIII wieku).

Komentarze (1)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.