Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Wszystko co chciałbyś wiedzieć o żydostwie w przedwojennej Polsce. Podsumowanie tematu według Władysława Bartoszewskiego

Rabin Ichaskel Lipszyc, prezes Związku Rabinów. 1932 rok.

Rabin Ichaskel Lipszyc, prezes Związku Rabinów. 1932 rok.

Ilu ich było? Jaki mieli wpływ na polską politykę? Czy uważali polski za swoją mowę ojczystą? Czy należeli do naszych elit? Przypominamy słowa Władysława Bartoszewskiego.

Polska była w chwili wybuchu II wojny światowej największym skupiskiem Żydów w Europie. Według danych ostatniego przedwojennego powszechnego spisu ludności z 1931 r. 3 130 581 obywateli polskich zadeklarowało swą przynależność do wyznania mojżeszowego.

Na podstawie szacunkowej oceny przyrostu naturalnego ludności żydowskiej w Polsce w latach 1931–1939 przyjmuje się (przy uwzględnieniu zjawiska emigracji Żydów z Polski w tym okresie), że liczba obywateli polskich – Żydów w dniu 1 września 1939 r. wynosiła 3 474 000. Stanowiło to około 10% ogółu ludności państwa polskiego (Dla porównania: w ZSRR – 1,6%, w Czechosłowacji – 2,4%, w Rumunii – 4,5%, na Węgrzech – 4,5%, w Bułgarii – 0,8%, w Jugosławii – 0,5%, we Francji – 0,8%, w Belgii – 1,2%, w Holandii – 1,7%, w Danii – 0,2%, w Norwegii – 0,1%). W świetle hitlerowskich kryteriów rasistowskich liczba ta była odpowiednio większa, gdyż, jak wiadomo, obejmowały one pojęciem „Żyda” również chrześcijan pochodzenia żydowskiego.

Demografia

Żydzi polscy byli przeważnie skupieni w miastach i miasteczkach. Spis ludności z 1931 r. wykazał, że 77% Żydów mieszkało w miastach, a tylko 23% na wsi. Wśród niespełna 9 000 000 mieszkańców miast 5 500 000 – to Polacy, 2 400 000 – Żydzi (resztę ludności miejskiej stanowili Niemcy, Ukraińcy itd.). Ten stan rzeczy z 1931 r. nie uległ większym zmianom do chwili wybuchu II wojny światowej. Miało to w okresie okupacji określone skutki: wielka koncentracja ludności pochodzenia żydowskiego w punktach miejskich i wielkomiejskich ułatwiła Niemcom realizację ich polityki dyskryminacyjnej, a następnie eksterminacyjnej.

Kazimierz Dolny. Fragment dzielnicy żydowskiej. Fotografia przedwojenna.

Kazimierz Dolny. Fragment dzielnicy żydowskiej. Fotografia przedwojenna.

Na przykład w Warszawie mieszkało ponad 352 000 Żydów, czyli 29% ogółu ludności miasta, w Łodzi 202 000 (33%), we Lwowie 99 000 (33%), w Krakowie 56 000 (26%), w Wilnie 55 000 (28%), w Lublinie 38 000 (35%), w Białymstoku 39 000 (45%), a w niektórych małych miastach, na terenie tej części Polski, która była do I wojny światowej pod okupacją rosyjską, Żydzi stanowili większość ludności: w Pińsku 75%, w Równem 71%, w Międzyrzeczu Podlaskim 75%, w Kowlu 61%, w Brześciu Litewskim 52%.

Język i tożsamość

Żydostwo polskie miało silne poczucie narodowe. Wyrazem tego może być fakt, że ok. 85% Żydów polskich podało w czasie spisu ludności w 1931 r. język żydowski lub hebrajski za swój język ojczysty. W roku szkolnym 1937/38 było w Polsce 226 szkół powszechnych i 12 szkół średnich ogólnokształcących (gimnazjów) oraz 14 szkół średnich zawodowych z żydowskim lub hebrajskim językiem nauczania, choć większość uczącej się młodzieży żydowskiej uczęszczała do szkół polskich (np. w roku szkolnym 1936/37 gimnazja ogólnokształcące ukończyło w Polsce 4 132 młodzieży wyznania mojżeszowego na ogólną liczbę 21 915 absolwentów (18%), a dyplomy ukończenia wyższych uczelni uzyskało 911 Żydów na 6 114 absolwentów (15%)).

Komentarze (3)

  1. D.G. Odpowiedz

    Mam duże wątpliwości, czy zamieszczone zdjęcie przedstawia Bolesława Wieniawę-Długoszowskiego. Pułkownikiem został przed 40-tką. No i zupełnie niepodobny do oryginału.

  2. skarp Odpowiedz

    Ciekawy artykuł. Przekrojowo o Żydach w Polsce w pigułce, Kto chce wiedzieć więcej musi sięgnąć do źródeł naukowych.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.