Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Jak naprawdę wyglądały i funkcjonowały średniowieczne polskie zamki?

Zamek na ilustracji Flamandzkiego Mistrza z XIII wieku.

fot.domena publiczna Zamek na ilustracji z XIII wieku.

W potocznym wyobrażeniu średniowieczne zamki kojarzą się z budowlami obronnymi o wysokich murach najeżonych blankami, z rozmieszczonymi na ich obwodzie basztami, oraz wysokimi wieżami stojącymi na dziedzińcu. Taka forma nierzadko ma więcej wspólnego ze światem bajek niż z naszą wiedzą na temat średniowiecznej architektury.

Choć trudno wyobrazić sobie zamek pozbawiony wieży, to jednak takie budowle powstawały i wcale nie należały do wyjątków. Mimo wszystko wieża nie tylko dziś, ale również przed wiekami pełniła ważną rolę ze względu na swoją symbolikę. Nierzadko zamkowa zabudowa ograniczała się niemal wyłącznie do wieży będącej zarazem fortyfikacją i mieszkaniem właściciela.

Czym jest zamek?

Powszechnie przyjmuje się popularną definicję średniowiecznego zamku jako budowli z murowanym obwodem obronnym, w którego obrębie znajdowało się mieszkanie feudała wraz z zabudową gospodarczą, a często również sakralną. Ludzie średniowiecza zamkami nazywali jednak bardzo różne obiekty, również takie, które w całości zbudowane były z drewna.

Nie każdy obiekt określany przez nas zamkiem posiadał murowany obwód obronny. Zamkiem mogła być również wolnostojąca wieża mieszkalno-obronna, której jedynym zabezpieczeniem była grubość kamiennych lub ceglanych ścian, wysokość utrudniająca dostęp (często w połączeniu z ulokowaniem na ziemnym kopcu), a czasem także drewniana palisada. Nie ma żadnych przeciwwskazań, aby uznawać je za małe, prywatne zamki.

Polski zamek – czyli jaki?

Liczne przemieszczenia granic państwowych na przestrzeni setek lat sprawiły, że w obecnych granicach Polski znajdują się zamki, które praktycznie nigdy nie były polskie, a wiele polskich warowni, związanych z naszą historią przez wieki, obecnie znajduje się poza granicami kraju.

Zamek w Malborku to jedna z głównych średniowiecznych atrakcji Polski... choć wcale nie budowali go Polacy. Na zdjęciu Zamek Wysoki.

fot.Wisniowy, domena publiczna Zamek w Malborku to jedna z głównych średniowiecznych atrakcji Polski… choć wcale nie budowali go Polacy. Na zdjęciu Zamek Wysoki.

Zamek w Malborku zbudowali Krzyżacy na przełomie XIII-XIV wieku (i przez kolejne sto lat rozbudowywali). Przekazano go polskiemu królowi w połowie XV stulecia. W Polsce pozostawał do rozbiorów, następnie wszedł w posiadanie Prus/Niemiec, by po zakończeniu II wojny światowej ponownie znaleźć się w granicach naszego kraju.

Z drugiej strony, przykładem zamku, który odegrał istotną rolę w naszej historii i kulturze, a dziś pozostaje daleko poza granicami Polski, jest potężna twierdza w Kamieńcu Podolskim, ostatni średniowieczny w formie zamek wzniesiony przez polskiego króla już na progu czasów nowożytnych.

Po co w zamku wieża?

Trudno precyzyjnie określić, kiedy rozpoczyna się historia zamków w Polsce. W pełni wykształcone – z murami obronnymi, wieżami, domami mieszkalnymi, a nierzadko także kaplicami – powstają na ziemiach polskich dopiero około połowy XIII stulecia, już po katastrofalnym w skutkach najeździe Mongołów.

Komentarze (2)

  1. Anonim Odpowiedz

    Niestety nie. Jest kilka przypuszczalnych lokalizacji, w większości jeszcze nie badanych, a te, które sprawdzono okazały się chybione.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.