Portal dla tych, którzy wierzą, że przeszłość ma znaczenie. I że historia to sztuka dyskusji, a nie propagandy.

Czy współtwórcą serbskiego nacjonalizmu był Polak?

Księcia Adama Jerzego Czartoryskiego interesowała nie tylko sprawa polska, ale też kwestie serbskie.

fot.domena publiczna Księcia Adama Jerzego Czartoryskiego interesowała nie tylko sprawa polska, ale też kwestie serbskie. Portret pędzla Józefa Oleszkiewicza.

Serbia w centrum projektu federacji europejskiej? O tym XIX-wiecznym projekcie, którego autorem był polski arystokrata, mało kto dzisiaj pamięta. Tymczasem to między innymi jego plany wykorzystano jako fundament rodzącego się serbskiego nacjonalizmu.  

Znaczenie polskiej emigracji polistopadowej dla XIX-wiecznych wydarzeń na Bałkanach było znaczące. Ważną rolę odegrał zwłaszcza Hôtel Lambert z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim na czele. Polski arystokrata w ciągu niemalże 40 lat przedstawił dwie różne koncepcje porządku tej części Europy. Obydwa jego nowatorskie pomysły zmierzały w stronę tworzenia południowosłowiańskiej federacji.

Słowianie południowi i centrum w Petersburgu

Pierwszy geopolityczny projekt uporządkowania Bałkanów pochodzi z lat 1804-1806, kiedy Czartoryski sprawował w Rosji urząd ministra spraw zagranicznych. Książę, który zapisał się w historii przede wszystkim jako mąż stanu walczący o polską niepodległość, był na tym etapie wyraźnie związany z rosyjskim imperium. Trafił tam jako młody człowiek, pod koniec XVIII wieku, i wkrótce został bliskim przyjacielem i doradcą cara Aleksandra I.

Związki z Rosją ukształtowały nie tylko karierę polskiego arystokraty, ale też jego wczesną, geopolityczną wizję Słowiańszczyzny. Czartoryski zakładał utworzenie na gruzach europejskich posiadłości Imperium Osmańskiego szeregu pojedynczych państw.  Zostałyby one połączone w federację południowosłowiańską, pozostającą w ścisłym związku z Rosją. Rosyjskiemu carowi przysługiwałby tytuł „cesarza lub protektora Słowiańszczyzny i Wschodu“.

Aleksander I Romanow niedoszły "protektor Słowiańszczyzny i Wschodu"

fot.domena publiczna Aleksander I Romanow niedoszły „protektor Słowiańszczyzny i Wschodu”. Portret namalowany przez Aleksandra Molinari.

W związku, zjednoczonym pod skrzydłami Rosji,  centralną rolę odgrywałaby Serbia. Jej zadaniem byłoby oddziaływanie na ludność chorwacką zamieszkującą Cesarstwo Austriackie i destabilizowanie sytuacji wewnętrznej w tym państwie. Skąd pomysł, by oprzeć się właśnie na Serbach? Zdecydowały względy praktyczne. Księstwo posiadało najbardziej rozwiniętą myśl państwowotwórczą oraz narodową spośród wszystkich krajów bałkańskich pozostających pod wpływem Imperium Osmańskiego.

Zwrot w stronę Imperium Osmańskiego

Opierająca się na sile i pozycji Rosji koncepcja uległa zmianie po powstaniu listopadowym. Czartoryski, zmuszony do wyjazdu najpierw do Londynu, a następnie do Paryża, stanął na czele konserwatywnego  stronnictwa Hôtel Lambert. Tam, snując plany odbudowy świata słowiańskiego, chciał oprzeć się już nie na Petersburgu, a na Imperium Osmańskim.

Komentarze (1)

  1. vox Odpowiedz

    Uważam, że koniecznie trzeba uwzględnić prace Antoniego Cetnarowicza, bez których trudno psać o Czartoryskim i Serbach. Zdziwienie budzi tez brak książek Skowronka o bałkańskiej polityce Hotelu Lambert, nie mówiąc o Handelsmanie. No ale to tylko artykuł publicystyczny. Inicjatywa jak najbardzoej godna poparcia.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.